Afgan Gazeteci Haidary’nin Yazıları Çin’de YayıldıCEFR B2
28 Mar 2026
Uyarlanmıştır: Lina Ma, Global Voices • CC BY 3.0
Fotoğraf: Kuzzat Altay, Unsplash
Khadija Haidary'nin e-posta yazışmaları, Taliban’ın 2021’de Kâbil’i yeniden ele geçirmesinin ardından Afgan toplumunda gözlemlenen değişiklikleri belgeliyor. Haidary Zan Times için yazarken kırsalda saklıydı ve Eylül 2024’te Çinli gazeteci Weilin Hong (洪蔚琳) ile ilk kez iletişim kurdu. Bu iletişim, Haidary’nin hikâyesinin önemini hissetmesine ve ailesini güvenliğe almak için harekete geçmesine katkı sağladı; Ekim 2024 başlarında aile Pakistan’a yerleşmişti.
E-postalar Ekim 2024’te "Haidary on Positive Links" adlı orta büyüklükte bir WeChat hesabında çevrilip yayımlandı. Haidary 2021–2024 arasındaki dönemde kadınların temel haklarının nasıl kısıtlandığını anlattı: kadınların işten çıkarılması, yalnız yürümelerinin yasaklanması, erkek doktor muayenesine izin verilmemesi ve tıp fakültelerine alınmamaları; kız çocuklarının okullardan, parklardan ve yüzme havuzlarından uzak tutulması ve erken evliliğe zorlanmaları; ayrıca gazetecilere yönelik tutuklama ve öldürülmeler.
Bir Çinli yayınevi daha sonra kitaba sözleşme ve aileyi Kanada’ya taşıyabilecek bir telif avansı teklif etti. Kitap, Bir Afgan Kadının Mektubu adıyla Ağustos 2025’te yayımlandı ve birkaç ay içinde 10.000’den fazla satıldı. Okurlar Weibo, Xiaohongshu, WeChat, Telegram ve Douban gibi platformlarda kitap hakkında paylaşım yaptı; devlet medyası ise eleştiriler yayımladı.
Tepkiler kişisel değerlendirmelerden pratik desteğe kadar çeşitlendi. Xiaohongshu’da yayılan bir gönderi kitapta yer alan 18 kısa öyküyü öne çıkardı; Kasım 2025’te bir okuyucu iş gezisinde Pakistan’da Haidary’e kitabı ulaştırdı. Ocak 2026’da Hong, bu sessiz yardımların Çin genelinde bir bayrak yarışına benzeyen biçimde yayıldığını belirtti. Sivil ortam kısıtlı olsa da dayanışma tamamen tükenmedi; daha çok sessiz, parçalı ve kişisel bir şekilde devam etti.
Zor kelimeler
- yazışma — yazılı olarak karşılıklı gönderilen mesajlare-posta yazışmaları
- ele geçirmek — bir yeri veya kontrolü zorla almakele geçirmesinin
- saklı — gizli, görünmeyen veya kolay fark edilmeyensaklıydı
- kısıtlamak — serbestliği azaltmak, belli sınırlar koymakkısıtlandığını
- telif avansı — yazarın kitaptan önce aldığı ön ödemesi
- dayanışma — insanların birbirine yardım ve destek göstermesi
- çevirmek — metni bir dilden başka dile aktarmakçevirilip
İpucu: Türkçe metni okurken veya ses kaydını dinlerken, vurgulanan kelimelerin üzerine gel, odaklan ya da dokun; anında kısa tanımlar görünür.
Tartışma soruları
- Okuyucuların sosyal medyada paylaşım yapmasına rağmen devlet medyası eleştiriler yayımladı. Sizce insanlar neden bu tür sessiz destekler vermeye devam etti?
- Metinde gazetecilere yönelik tutuklama ve öldürülmelerden söz ediliyor. Bu koşullarda gazetecilerin ve kaynakların güvenliğini artırmak için hangi önlemler alınabilir? Kısa örnekler verin.
- Kitabın kısa sürede 10.000'den fazla satması ve platformlarda paylaşılması toplumsal farkındalık yaratmış olabilir. Bu tür yayınların toplum ve politika üzerinde ne gibi etkileri olabilir?
İlgili makaleler
Tomorrow Club: Asya'dan Genç Yazarların Sesleri
PEN International'ın Tomorrow Club inisiyatifi genç yazarları mentorlarla buluşturmak için kuruldu. Asya odaklı son çalışma 20 ülkeden, 35 yaş altı 30 genç sesi bir araya getiriyor ve sansür, mültecilik ile Rohingya anlatılarını içeriyor.
