Onderzoekers van de University of Michigan en de University of Illinois publiceerden in PLOS One drie studies over eerste morele oordelen. Honderden volwassenen in de VS lazen korte voorbeelden van alledaags gedrag en beantwoordden vragen over die gedragingen.
Voorbeelden van het gedrag waren:
- iemand helpen of weigeren een familielid te helpen,
- mensen gelijk behandelen of juist favoritisme tonen.
Bij elk voorbeeld moesten deelnemers aangeven of het gedrag iets over iemands karakter zei of aan de situatie lag, en of ze de persoon zouden vertrouwen. In de laatste studie voerden deelnemers tegelijkertijd een afleidingsopgave uit: het onthouden van lange reeksen cijfers. Daarmee wilden de onderzoekers testen of minder aandacht de morele oordelen zou veranderen; de oordelen bleven grotendeels onveranderd.
Het opvallendste resultaat was dat handelingen die verband houden met gelijkheid (rechtvaardigheid) en eigendom de sterkste reacties opriepen. Wanneer iemand eerlijk handelde of eigendom respecteerde, zagen waarnemers die persoon als moreel en principieel, schreven ze het gedrag toe aan iemands karakter en waren ze meer bereid om met die persoon samen te werken of hem of haar te vertrouwen. Bij schendingen van eerlijkheid of eigendom waren de oordelen streng en nam de bereidheid tot delen en samenwerken af.
Coauteur Savannah Adams stelde dat rechtvaardigheid en respect voor eigendom mogelijk het meest tellen voor maatschappelijk vertrouwen. Oscar Ybarra merkte op dat deze oordelen "automatisch en intuïtief" lijken, maar dat het verstandig is om nader onderzoek te doen voordat men beslist wie te vertrouwen. Bron: University of Michigan.
Moeilijke woorden
- publiceren — iets openbaar bekendmaken of uitgevenpubliceerden
- afleidingsopgave — taak om aandacht van iets af te leiden
- rechtvaardigheid — principe van eerlijkheid en gelijke behandeling
- eigendom — bezit of recht op iets dat iemand heeft
- waarnemer — iemand die iets observeert of zietwaarnemers
- maatschappelijk vertrouwen — het vertrouwen tussen mensen in een samenleving
- intuïtief — gebaseerd op gevoel of snelle inschatting
Tip: beweeg de muisaanwijzer over gemarkeerde woorden in het artikel, of tik erop om snelle definities te zien terwijl je leest of luistert.
Discussievragen
- Vind je dat eerste morele oordelen betrouwbaar genoeg zijn om iemand te vertrouwen? Leg je antwoord uit.
- Welke gevolgen kan het hebben als mensen vooral oordelen op basis van eerlijkheid en eigendom?
- Denk je dat afleiding meer invloed heeft op morele oordelen bij complexere voorbeelden? Waarom wel of niet?
Gerelateerde artikelen
Familieachtergrond beïnvloedt salarisverwachtingen
Onderzoekers volgden pas afgestudeerden met een universitaire opleiding om te zien hoe hun familieachtergrond hun salarisverwachtingen verandert tijdens de baanzoektocht. Lagere sociale klassen rapporteerden lagere en vaker aangepaste loonwensen; hogere klassen bleven stabieler.
AI kan persoonlijkheid voorspellen uit taal
Onderzoekers vonden dat algemene AI-modellen zoals ChatGPT, Claude en LLaMa persoonlijkheid en dagelijks gedrag kunnen voorspellen uit wat mensen zeggen. De AI-scores kwamen vaak overeen met zelfbeoordelingen en voorspelden ook emoties en stress.
Positieve emoties stimuleren dagelijkse creativiteit
Een studie van de University of Georgia onderzocht dagelijkse rapporten van meer dan 100 studenten. Positieve emoties hangen samen met meer creatieve activiteiten vandaag en morgen; autonomie, competentie en omgeving spelen ook een rol.
