Cắt mạng và tranh luận sau làn sóng biểu tình ở IranCEFR B2
21 thg 2, 2026
Phỏng theo Guest Contributor, Global Voices • CC BY 3.0
Ảnh: Parastoo Maleki, Unsplash
Cuộc khởi xướng bắt đầu ngày 27 tháng 12 năm 2025 với các cuộc đình công phối hợp tại Chợ Lớn ở Tehran và nhanh chóng lan rộng thành các cuộc biểu tình ở hơn 30 tỉnh. Đến ngày 8 tháng 1 năm 2026, chính quyền áp đặt lệnh cắt mạng hoàn toàn; NetBlocks xác nhận một sự sụp đổ gần như toàn bộ của kết nối, ảnh hưởng tới dịch vụ di động, đường dây cố định và kết nối quốc tế. Truy cập hạn chế bắt đầu được khôi phục từ ngày 23 tháng 1.
Khi kết nối dần trở lại, xuất hiện video và lời khai tố cáo bạo lực trên diện rộng của nhà nước. Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc mô tả vụ bạo lực là “chưa từng có về quy mô và tàn bạo.” Báo TIME dẫn lời quan chức ẩn danh cho rằng đợt trấn áp có thể đã dẫn tới hơn 30.000 người chết. Tổ chức phi chính phủ HRANA báo cáo ít nhất 41.800 vụ bắt giữ, có thể lên tới 50.000, tại hơn 400 thành phố, và cho biết những người bị giam giữ phải ở trong cơ sở quá tải với rủi ro bị tra tấn, ép cung và hành quyết tại chỗ.
Đợt cắt mạng thay đổi ai có thể lên tiếng cho người Iran ở nước ngoài. Khi người trong nước bị cô lập, những nhân vật ủng hộ chế độ và bình luận viên thân nhà nước chi phối thảo luận quốc tế. Người biểu tình tố cáo những nhân vật như Trita Parsi (sáng lập NIAC và đồng sáng lập Quincy Institute) và một số nhóm hải ngoại bị chỉ trích. Một tập của chương trình thân nhà nước Dialogue có Foad Izadi và Bijan Abdolkarimi thảo luận về việc xây dựng một “Iran lobby” tại Hoa Kỳ; Izadi thường xuất hiện thay mặt truyền thông nhà nước và từng được mô tả là ủng hộ nhắm mục tiêu vào quân đội Mỹ, còn Abdolkarimi gọi IRGC là “hy vọng duy nhất” của Iran.
Các chiến thuật diễn ngôn theo một kịch bản nhất quán: nghi ngờ video, bác bỏ nhân chứng, đòi bằng chứng cao, khuếch đại những điểm mơ hồ và đổi tên người biểu tình thành “kẻ bạo loạn” hoặc thu hẹp vấn đề thành khiếu nại kinh tế. Khi các xác minh độc lập — như video có định vị, phân tích pháp y và hồ sơ bệnh viện — ủng hộ cáo buộc thương vong hàng loạt, một số bình luận viên đổ lỗi cho tác nhân nước ngoài hoặc gọi đó là “hoạt động an ninh” cần thiết.
- Một số hãng tin hải ngoại diễn giải lại cuộc biểu tình theo lăng kính ủng hộ Pahlavi hoặc ủng hộ Israel, theo Haaretz.
- Đợt cắt mạng làm khuếch đại những tiếng nói thân nhà nước vì các kênh có nguồn lực vẫn tiếp cận được công chúng.
Bằng cách kiểm soát tầm nhìn qua việc cắt kết nối, chính quyền giới hạn ai có thể ghi lại và chia sẻ bằng chứng, để các diễn ngôn đối nghịch có cơ hội định hình câu chuyện trước khi những người sống sót và nhân chứng có thể lên tiếng công khai.
Từ khó
- cắt mạng — ngắt hoặc chặn kết nối mạng viễn thông
- trấn áp — dùng vũ lực hoặc biện pháp mạnh để đàn áp
- bắt giữ — bắt và giam người bởi nhà chức trách
- khuếch đại — làm cho một thông điệp lan rộng hoặc mạnh hơn
- phân tích pháp y — kiểm tra chứng cứ y tế để trả lời câu hỏi pháp lý
- thương vong — số người bị thương hoặc bị giết trong sự kiện
- nhân chứng — người thấy sự việc và nói lại những gì họ thấy
- kiểm soát — quyết định hoặc hạn chế việc người khác nhìn thấy thông tin
Mẹo: di chuột, dùng phím Tab hoặc chạm vào các từ được tô sáng trong bài để xem định nghĩa nhanh ngay khi bạn đọc hoặc nghe.
Câu hỏi thảo luận
- Việc cắt mạng đã ảnh hưởng thế nào đến khả năng ghi lại và chia sẻ bằng chứng về bạo lực? Hãy nêu hai hậu quả theo bài.
- Tác hại khi những tiếng nói thân nhà nước chi phối câu chuyện trước khi nhân chứng có thể lên tiếng là gì? Cho ví dụ từ văn bản.
- Bài nhắc tới các phương pháp xác minh độc lập (ví dụ video có định vị, phân tích pháp y, hồ sơ bệnh viện). Theo bạn, tại sao các phương pháp này quan trọng khi kiểm tra cáo buộc thương vong?
