Ustyurt Platosu ve Tasbaqa kaplumbağasıCEFR B1
31 Ağu 2025
Uyarlanmıştır: Vlast.kz, Global Voices • CC BY 3.0
Fotoğraf: GWANGJIN GO, Unsplash
Ustyurt Platosu, Türkmenistan, Özbekistan ve Kazakistan'ın batısını kaplayan geniş bir kil çölüdür ve Orta Asya kaplumbağasının doğal evidir. İngiliz yönetmen Saxon Bosworth, 2020'de Karakalpak tarafında artemia tuz karidesini belgeliyorken platoyla ilk karşılaşmasını yaşadı. Platonun uçları ve vadileri 21–23 milyon yıllık kaya katmanlarından oluşuyor; Bosworth bu oluşumlara yerel adlar olarak "chinks" ve "sors" adını verdi.
Uzun görüşmelerin ardından Bosworth, vahşi Tasbaqa'nın öyküsünü anlatmaya karar verdi ve kısa belgesel TASBAQA'yı tamamladı. Film bir kaplumbağanın bir gününü izleyerek iki–üç aylık aktif dönemi temsil ediyor. Hayvanlar geç Martta ortaya çıkıp çiftleşiyor ve besleniyor, Mayısta ise uzun bir kış uykusuna dönüyorlar; Ustyurt kaplumbağası on aya kadar uyuyabiliyor. Yönetmen, kaplumbağa ile ekosistem arasındaki köklü ilişkiye vurgu yapıyor ve bunun 1 milyondan fazla yıldır sürdüğünü belirtiyor.
TASBAQA Temmuz ayında Londra'daki Royal Geographical Society'de gösterildi. Filmde Mangystau'dan Zhanaozenli Kosaman Saparbayev Tokpe kuy'u ve Almati'den Ali Akyltai Shertpe kuy'u icra etti. Film müziği canlı performans kaydı olarak Spotify, Apple Music ve YouTube'da erişilebilir durumda. Koruma grupları ve Tasbaqa Fund projeyi pratik amaçlarla kullanıyor; film kaplumbağalara ses vermeyi ve fon ile destek çekmeyi hedefliyor.
Zor kelimeler
- belgesel — Gerçek olayları anlatan film.belgeseldir
- kaplumbağa — Yavaş hareket eden bir hayvan.kaplumbağalarını, kaplumbağanın, kaplumbağaların
- biyoçeşitlilik — Farklı türlerin çeşitliliği.biyoçeşitliliğine
- tehlike — Zarar verme durumu.
- koruma — Bir şeyi güvenli hale getirme.korunmasına
İpucu: Türkçe metni okurken veya ses kaydını dinlerken, vurgulanan kelimelerin üzerine gel, odaklan ya da dokun; anında kısa tanımlar görünür.
Tartışma soruları
- Kaplumbağaların korunması neden önemli?
- Bu belgesel sosyal etkiler yaratabilir mi?
- Kaplumbağaların yaşadığı tehditler neler olabilir?
- Biyoçeşitliliğin korunması hakkında ne düşünüyorsunuz?
İlgili makaleler
ABD için ilk ulusal su çekim veritabanı
Virginia Tech araştırmacıları, nehirlerden, göllerden ve akiferlerden yapılan su çekimlerini ülke çapında derleyen United States Water Withdrawals Database'i oluşturdu. Çalışma Nature Scientific Data dergisinde yayımlandı ve veriler kamuya açık olarak paylaşıldı.
Gölge ağaçlar kakao tarımında karbonu depolayabilir
Uydu verileri ve makine öğrenimiyle yapılan çalışma, Fildişi Sahili ve Gana'daki kakao çiftliklerindeki ağaç örtüsünün düşük olduğunu gösterdi. Yeterli ağaç eklenmesi karbon depolamayı artırabilir ve sektörün emisyonlarını azaltabilir.
Jamaika’daki Rastafari köyü ve yeni yolun etkileri
St. James bölgesindeki Rastafari köyü, 2025’te yapılan bir çevre yolunun çalışmaları nedeniyle zarar gördü. Makine, gürültü ve ağaç kesimi köyü, nehir çevresini ve kültürel bağları etkiledi; yazar kamu katılımını artırma önerisi sundu.
