Çin ve Orta Asya: Kuşak ve Yol'un rolleri ^{CEFR B2}

Son yirmi yılda Çin, Orta Asya'da önemli bir diplomatik ve ekonomik aktör haline geldi. Bölgede finansman sağlanan projeler altyapı ve sanayi alanlarını kapsıyor; örneğin elektrikli araç üretimi, atık işleme, yenilenebilir enerji ve madencilik gibi sektörlerde yatırımlar yapıldı. Global Voices, Çin-Orta Asya ilişkileri üzerine çalışan Silezya Üniversitesi'nden yardımcı doçent Elzbieta Pron ile bu iş birliğinin gelişimini ele aldı.

Kuşak ve Yol Girişimi 2013'te çerçevelendi ve analistler Orta Asya'yı Çin stratejileri için bir deneme alanı olarak görüyor. Bölge hem coğrafi açıdan yakın hem de siyasi ve kültürel olarak farklı olduğu için diplomatik zorluklar içeriyor. Kazakistan'ın Çin'in Sincan Uygur Özerk Bölgesi ile uzun sınırı, Kafkasya ve Avrupa'ya açılan bir ulaşım güzergâhı sağlıyor.

Orta Asya hükümetleri BRI'yi kısmen, Rusya'nın 2010'da Gümrük Birliği kurması ve bunun 2015'te Avrasya Ekonomik Birliği olarak kurumsallaşması sonrası bölgesel dengedeki değişikliklere yanıt olarak benimsedi. Birçok devlet çok yönlü dış politika izliyor ve kara ile çevrili olmanın dezavantajını küresel taşıma ağlarına dahil olarak avantaja çevirmeye çalışıyor. Çin finansmanı ve inşaat sektörü bu hedeflerle uyumlu oldu; çoğu hükümet nispeten istikrarlı ve otoriter olduğu için uzun vadeli projeler için öngörülebilir ortaklar sundu, Kırgızistan ise dikkat çeken bir istisna olarak kaydedildi.

Çin'in yenilenebilir enerjiye ilgisi içeride enerji çeşitlemesi ihtiyacından kaynaklanıyor; hidroelektrik şu anda enerji tüketiminin yaklaşık yüzde 15'ini oluşturuyor. Dışarıda ise Çin yapımı güneş ve rüzgâr projeleri, ülkenin teknolojik rolünü ve ortaklıklara bağlılığını gösteren siyasi araçlar olarak işlev görüyor. Özbekistan ve Kazakistan gibi doğalgaz ve petrol zengini devletler son beş-altı yılda yenilenebilir enerjiye daha fazla ilgi gösterdi. Özbekistan, 2025 itibarıyla Pskem Nehri kıyısında hidroelektrik geliştirme çalışmalarına aktif biçimde katılıyor. Pron, Çin'in BRI projelerini desteklemeye devam edeceğini ve bölge hükümetlerinin bağımsızlıklarını koruyarak pragmatik iş birliğini sürdüreceğini öngörüyor; ancak halk tepkileri bazen yerel yetkilileri bazı pro-Çin anlaşmalarını, arazi kiralamalarını veya sözleşme bölümlerini iptal etmeye zorlayabiliyor.