New York Üniversitesi'ndeki araştırmacılar, aile içinde yaşa dayalı önyargının nasıl ortaya çıktığını ve bunun yaşlı bireyler üzerindeki etkilerini detaylandıran bir çalışma yayımladı. Çalışmanın başında Stacey Gordon bulunuyor; Ernest Gonzales ise eş-yazar ve CHAI direktörü olarak anılıyor. Makale Journal of Gerontological Social Work dergisinde yayımlandı.
Çalışma, ailelerin yaşlı üyeleri nasıl gördüğünü gelenekler, normlar, olumsuz stereotipler ve yanlış inançların birlikte şekillendirdiğini gösteriyor. Kardeşler ve arkadaşlar istemeden de olsa bu önyargıları aktarabiliyor; yaşlı yetişkinler ve ebeveynler de bu fikirleri içselleştirebiliyor. Makalede sıkça listelenen stereotipler arasında bağımlı olma, fiziksel ve bilişsel zayıflık, yalnızlık, işitme sorunları, canlılık veya ilgi eksikliği, cinsel ilgi göstermeme ve çaresizlik sayılıyor. Yazarlar bir örnek olarak "75 yaşın üzerindeki hiç kimse iPhone sahibi olmamalı!" ifadesini aktarıyor.
Yazarlar, bu tür tutumların bir kişinin yaşam boyu edindiği beceri, deneyim ve bilgiyi onursuzlaştırdığını ve yaşlı bireyin özerkliğini, gücünü ve özsaygısını azaltabileceğini yazıyor. Aynı zamanda araştırma, ailelerin farklı ve destekleyici davrandığında olumlu değişimler ortaya çıktığını vurguluyor. Gordon'un 2020'de yayımlanan önceki makalesi "küçük ama etkili makale" olarak anıldı ve 5.500'den fazla indirildi; o makale ailelerdeki daha geniş toplumsal güçleri anlamak için "eleştirel bilinç" kullanımını öneriyordu.
Çalışma pratik öneriler de sunuyor: aile üyelerinin bazen bir adım geri çekilip düşünmesi, stereotiplerin etkisini azaltabilir. Gordon, destekleyici bir aile üyesinin yakın veya uzakta olsun, mevcut, güvenilir ve tutarlı olmasının yaşlı bireyin zihinsel ve fiziksel sağlığına yönelik tutum ve beklentileri üzerinde olumlu etkisi olabileceğini ve yaşlanma yolculuğunda umut ile kontrol duygusu verebileceğini belirtiyor. Bulgular ve öneriler Futurity platformunda yayımlandı.
Zor kelimeler
- önyargının — önceden oluşmuş olumsuz yargı veya inanışönyargıları
- stereotipler — tek tip ve genelleştirici olumsuz inançstereotiplerin
- içselleştirebiliyor — başkalarının fikrini kendi düşüncesi yapmak
- özerkliğini — kendi kararlarını bağımsızca verebilme durumu
- özsaygısını — kişinin kendine duyduğu saygı ve değer
- destekleyici — yardım eden, cesaret veren ve destek sunan
- onursuzlaştırdığını — bir kişinin saygınlığını veya itibarını azaltmak
- eleştirel bilinç — güç ilişkilerini eleştirel olarak fark etme yetisi
İpucu: Türkçe metni okurken veya ses kaydını dinlerken, vurgulanan kelimelerin üzerine gel, odaklan ya da dokun; anında kısa tanımlar görünür.
Tartışma soruları
- Aile içindeki davranışlar yaşlıların özerkliğini ve özsaygısını nasıl etkileyebilir? Örnekler verin.
- Çalışmada önerildiği gibi aile üyelerinin bir adım geri çekilmesi ne gibi olumlu değişimler yaratabilir? Kısa açıklayın.
- "Eleştirel bilinç" kavramı aile içindeki önyargıları azaltmada nasıl yardımcı olabilir? Düşüncelerinizi paylaşın.
İlgili makaleler
Genç kanser sağ kalanlarında hızlanan yaşlanma
Yeni çalışma, ergen ve genç erişkin döneminde kanser geçirmiş kişilerin akranlarına göre hücresel ve beyin düzeyinde daha hızlı yaşlandığını gösteriyor. Araştırmacılar müdahalelerin (egzersiz, beslenme, sigarayı bırakma) yararını test ediyor.
Kültürel Uyum Yoksullukla Mücadelede Etkili
Michigan Üniversitesi’nin Nijer’deki araştırması, kültürel ve psikolojik faktörlerin yoksullukla mücadelede önemli olduğunu gösteriyor. Yerel değerlere uygun psikososyal müdahale, kadınların ekonomik ilerlemesini bir yıl içinde iyileştirdi.
