AB yapay zekâ ihracatı ve insan hakları endişesi ^{CEFR B2}

7amleh (Arab Center for the Advancement of Social Media) tarafından yapılan araştırma, Avrupa Birliği kurallarının yapay zekâ teknolojileri AB sınırlarını aştığında etkin biçimde takip etmediğini ortaya koyuyor. Örgüt, AB kaynaklarının ve ürünlerinin West Asia and North Africa (WANA) bölgesindeki hükûmetlere ve askerî yapılara insan hakları etkileri açısından sınırlı bağlayıcı hesap verebilirlikle ulaştığını belirtiyor ve bu durumun topluluklar için ciddi riskler ürettiğini vurguluyor.

Rapor üç ana kanal tanımlıyor. Birinci kanal göç kontrolü; paketin %10'u göç yönetimine ayrılmış durumda ve 2023–2024 yıllarında Mısır, Fas, Tunus ve Lübnan ile düzensiz göçün kontrolüne bağlanan anlaşmalar imzalandı. Bu anlaşmaları biyometrik kimlik sistemleri, yolcu tarama araçları, akıllı sınır kapıları ve deniz gözetleme altyapısı transferleri izledi. Fonların üye devletler ve uygulayıcı kuruluşlar üzerinden yönlendirilmesi, aradaki mesafeyi artırıp hesap verebilirliği zayıflatıyor; transit halindeki kişiler gözaltı, şiddet ve geri itmelerle karşılaşıyor.

İkinci kanal araştırma ve yenilik finansmanı: Horizon Europe gibi programların bazı İsrailli şirketlere hibe verdiği, European Defence Fund ve European Investment Fund aracılığıyla önemli taahhütlerin yapıldığı raporda yer alıyor. Örneğin bazı yatırımlar ve sözleşmeler, bölgedeki gazeteciler ve insan hakları savunucularına karşı kullanılan teknolojilerle ilişkilendiriliyor. Üçüncü kanal doğrudan ihracat; yüz tanıma sistemleri, biyometrik araçlar, drone bileşenleri ve akıllı şehir teknolojileri bağlayıcı insan hakları özeni olmadan satılıyor ve sivil ile askerî kullanım arasındaki sınır birçok durumda belirsizleşiyor.

Rapora göre Gazze’de yüksek riskli yapay zekâ hedefleme sistemleri insancıl hukukun temel ilkelerini zedeleyen koşullarda kullanıldı; resmi kayıtlarda yaklaşık 67.000 ölüm bildirildi ve ölenlerin çoğunluğu sivil. The Lancet’te yayımlanan çalışma yaşam beklentisindeki sert düşüşü gösterirken, International Court of Justice bazı eylemler için soykırım iddiaları kapsamında makul şüphe tespit etti. Avrupa Komisyonu Eylül 2025’te İsrail’in insan hakları ve insancıl hukuku ihlal ettiğini sonuçlandırdığını kabul etti; Temmuz 2025’te Horizon Europe kapsamında bazı İsrailli kuruluşların kısmi askıya alınması önerildi ancak Konsey tarafından onaylanmadı. 7amleh, AI Act’in ihracatı da kapsayacak şekilde genişletilmesini, bağlayıcı insan hakları özeni uygulanmasını, göç anlaşmaları öncesi bağımsız insan hakları etki değerlendirmeleri yapılmasını ve Horizon Europe katılımının yeniden değerlendirilmesini talep ediyor. Nadim Nashif raporda belirtilen icra direktörüdür.