Mensen voeren dagelijks talloze handelingen uit zonder er bewust bij na te denken, zoals autorijden naar een vertrouwde bestemming. In de late negentiende eeuw formuleerden de psychologen William James en Wilhelm Wundt tegenstrijdige theorieën over dit verschijnsel. James stelde dat bewustzijn pas na een beweging ontstaat via zintuiglijke feedback. Wundt geloofde daarentegen dat het bewustzijn al voorafgaand aan de beweging begint, tijdens de planning in de hersenen.
Meer dan 130 jaar later hebben onderzoekers van Yale University dit debat opgelost. Ze onderzochten 67 deelnemers die een schuifpuzzel speelden, terwijl hun hersenactiviteit werd gemeten met elektro-encefalografie (EEG). Uit de resultaten blijkt dat zowel James als Wundt gelijk had. Voor bewuste acties is een combinatie nodig van een planningssignaal vóór de beweging (pre-movement positivity) en een zintuiglijk signaal na de beweging (N140).
Het onderzoek liet ook zien dat aandacht een grote rol speelt. Bij vermoeidheid of afleiding kromp de pupildiameter van de deelnemers en nam hun bewustzijn af. Toch is het onbewust uitvoeren van routinematige bewegingen heel nuttig, omdat het dagelijkse taken zoals pianospelen efficiënter maakt.
Deze specifieke hersensignalen zijn verstoord bij patiënten met Parkinson, schizofrenie of een beroerte. In de toekomst wil het team via fMRI-scans diepere hersengebieden onderzoeken om dit proces nog beter te begrijpen.
Moeilijke woorden
- tegenstrijdig — wat niet met elkaar in overeenstemming istegenstrijdige
- zintuiglijk — wat te maken heeft met waarneming via zintuigenzintuiglijke
- oplossen — een goede verklaring of antwoord voor iets vindenopgelost
- vermoeidheid — de toestand waarin je heel erg moe bent
- afleiding — iets waardoor je niet meer goed kunt opletten
- verstoren — de normale werking van iets in de war brengenverstoord
Tip: beweeg de muisaanwijzer over gemarkeerde woorden in het artikel, of tik erop om snelle definities te zien terwijl je leest of luistert.
Discussievragen
- Waarom kan het handig zijn dat we bepaalde routinematige handelingen onbewust uitvoeren?
- Welke invloed kan vermoeidheid of afleiding volgens jou hebben op dagelijkse taken zoals autorijden?
- Hoe zou beter inzicht in deze hersensignalen patiënten met bijvoorbeeld Parkinson in de toekomst kunnen helpen?
Gerelateerde artikelen
MRI en AI meten vloeistofstromen in de hersenen
Onderzoekers combineren MRI en fysica-geïnformeerde kunstmatige intelligentie om de stroming van waterachtige vloeistof in de hersenen te meten. Ze vinden twee routes die stofwisselingsafval, onder meer amyloïde-bèta, kunnen vervoeren.
