Proces tegen satirisch activist Temirlan Yensebek in Kazachstan ^{CEFR B2}

De zaak van satirisch activist en journalist Temirlan Yensebek geldt als een keerpunt voor onafhankelijke journalistiek en maatschappelijk activisme in Kazachstan. Journaliste Aisulu Toyshybek publiceerde op 15 april 2025 een verslag in Vlast.kz; een bewerkte versie verscheen op Global Voices. Zij woonde de eerste twee dagen van het proces bij vanaf buiten de rechtbank.

Temirlan (29) beheerste het Instagram-account Qaznews24, met 75.000 volgers. Hij werd op 17 januari 2025 gearresteerd en aangeklaagd onder artikel 174 voor "het aanzetten tot interetnische haat". Het proces duurde drie dagen in een kleine rechtszaal in Almaty. De verdachte mocht niet aanwezig zijn. Rechter Beinegul Kaisina veroordeelde hem op 11 april tot vijf jaar "beperkte vrijheid"; de uitspraak bevatte ook een verbod op journalistiek en publieke betrokkenheid en andere sancties. Tijdens de zittingen waren livestreaming en publieke toegang verboden.

Ondersteuners en familie waren zichtbaar aanwezig. Zijn vader, Marat Turgymbai, trad samen met advocate Zhanar Balgabayeva op als openbare raadsman. Zijn verloofde, Mariya Kochneva, bleef zich inzetten, maar werd op 10 april samen met andere activisten vastgehouden en beboet. Vrienden, leden van Oyan, Qazaqstan! en de Qaznews24-gemeenschap startten op 17 januari 2025 een campagne voor zijn vrijlating; vijf personen hielden na de arrestatie eenpersoonsprotesten. In de maanden voor het proces brachten supporters boodschappen, voedsel en benodigdheden en woonde men de zittingen bij.

Waarnemers waarschuwden dat autoriteiten maatregelen gebruikten — zoals het verbieden van livestreams en het versnellen van procedures — om publieke aandacht te beperken. Publieke bekendheid kan weliswaar de formulering van straffen, de detentieomstandigheden of het beroepsproces beïnvloeden, maar het garandeert geen eerlijke behandeling. Temirlan waarschuwde in de rechtszaal dat zulke beperkingen collega's kunnen afschrikken om hun werk te doen. Zijn vervolging legt een botsing van waarden bloot: de ene kant verdedigt waardigheid, vrijheid en creativiteit; de andere reduceert mensen tot instrumenten, waardoor schrijvers en kunstenaars onder druk zichzelf gaan censureren en cultuur en openbaar leven verarmen.

• Belangrijke datums: arrestatie 17 januari 2025, vonnis 11 april 2025.
• Voornaamste betrokkenen: Temirlan Yensebek, Marat Turgymbai, Zhanar Balgabayeva, Mariya Kochneva.
• Acties van supporters: campagne, eenpersoonsprotesten, steun met boodschappen en aanwezigheid bij zittingen.