Kirgizië en China: groeiende invloed en lokale reacties ^{CEFR B2}

China is de afgelopen jaren de dominante economische partner van Kirgizië geworden: het land is nu de belangrijkste schuldeiser, de grootste investeerder en de grootste handelspartner. In 2023 kregen de bilaterale betrekkingen de status van "comprehensive strategic partnership". De samenwerking strekt zich uit over mijnbouw, landbouw, energie en transport en omvat zowel investeringen als opleidingsprojecten.

Die groeiende invloed leidde tot verschillende soorten tegenreacties. Onderzoekers wijzen erop dat meer dan twee derde van de protesten tussen 2018 en 2021 die zich op buitenlandse actoren richtten, China als doel had. Het scherpste geweld vond plaats in oktober 2020, toen betwiste verkiezingen een machtsvacuüm veroorzaakten; Chinese bedrijven werden aangevallen, fabrieken in brand gestoken en werknemers geconfronteerd met afpersing. Als direct gevolg annuleerde de regering in 2020 een $280 million logistiek terminalproject aan de grens met China na lokale protesten.

Milieu- en gezondheidszorgen vormen een belangrijke oorzaak van onvrede. Chinese bedrijven in olie, gas en mijnbouw worden beschuldigd van vervuiling en giftige lekken. Voorbeelden zijn boetes voor uitstoot bij de Junda-raffinaderij in Kara-Balta en dood vee bij de Solton-Sary-goudmijn van Zhong Ji. Daarnaast spelen angst voor migratie en verlies van controle over land een rol: er zijn ongeveer 9,000 Chinese werknemers in Kirgizië, terwijl geruchten over bijna 100,000 circuleerden, en China bezit meer dan een derde van de buitenlandse schuld.

Politieke actoren versterkten deze thema's: de populistische Sadyr Japarov bekritiseerde Chinese invloed voordat hij in 2020 president werd, en nationalistische groepen zoals Kyrk Choro voerden invallen op bedrijven uit. Ook Chinese nationalistische claims over 19e-eeuwse grenzen en China’s beleid in Xinjiang beïnvloedden de publieke opinie.

De Kirgizische staat veranderde zijn reactie sinds 2020 door de controle op maatschappelijke organisaties en media te verscherpen; protesten zijn sinds maart 2022 in centraal Bishkek verboden. Tegelijk past China zich aan: het levert meer veiligheidssteun aan Kirgizische troepen, staat buitenlandse particuliere beveiligingsbedrijven toe (minstens zes werken nu in het land) en gaf in 2016 de Zhongjun Junhong Group een vuurwapenvergunning. China investeert ook in softpower en vaardigheden: drie Confucius Institutes, studiebeurzen en nieuwe Luban-workshops, waaronder de in 2024 geopende Bishkek Luban Workshop die zich richt op hydropower en wegbouw. Dit wijst op een bewuste verschuiving naar opleiding en investeringen met hogere toegevoegde waarde om het imago te verbeteren.