Ŝafa butero kaj kurt: malnova kutimo en suda KazaĥioCEFR B2
22 Oct 2025
Adaptita el Vlast.kz, Global Voices • CC BY 3.0
Foto de Fadhil Abhimantra, Unsplash
La teksto rakontas pri tradicioj de ŝafa lakto en suda Kazaĥio kaj pri familioj kiuj ankoraŭ konservas ilin. La artikolo de Aliya Bolatkhan, tradukita el la rusa de Beatrice Learmouth, unue aperis en vlast.kz la 17an de septembro 2025 kaj poste estis republikigita en Global Voices. Ĝi montras la ekonomian kaj kulturon valoron de fermentitaj ŝafaj produktoj kiel butero kaj kurt.
Historie, ŝafa lakto estis la baza produkto: en la malfrua 17-a jarcento ĉevaloj kaj ŝafoj dominis, dum bovinoj kaj kameloj estis nur 1 procento de la brutaro. En 1922 etnografia enketo indikis, ke bovina lakto respondis nur pri ĉirkaŭ 10 procent de la familia lakta konsumado. Dum rusa koloniigo kaj la sovetia periodo, bovinoj pliiĝis, ĉar ili taŭgis por resettigaj politikoj, komerco kaj industria prilaboro.
La teamo veturis en valon atingeblan nur per rajdado por serĉi homojn kiuj daŭre melkas ŝafojn. Pro la montpaŝtejo ili renkontis la ŝafaron en la vilaĝo. En la sceno, Rozikul melkis en metala sitelo kaj diris: “Tiu blanka ĉe rando. Prenu ŝin, ŝia uđero plenigas.” Elzhas, la nepo, helpis kapti ŝafon. Nesipkhan rakontis, ke li prizorgas ŝafojn ekde 1981 kaj tradicie moviĝas somere al montoj kaj vintre al dezerto; li ankaŭ diris, ke dum 30 jaroj li devis batali kun lupoj, sed ili malaperis antaŭ 3 jaroj.
La praktiko havas precizajn ritmajn reĝimojn: la melksezono komenciĝas frue en aŭgusto, kiam ŝafidoj estas apartigitaj; farmistoj melkas unu tagon post alia, poste ĉiun duan tagon, kaj post 3–4 semajnoj la lakto plejparte ĉesas. Rozikul diris, ke melkado de 250–300 ŝafoj dum la sezono povas doni ĉirkaŭ 70 kg da kurt kaj kelkajn karyn mai, butero konservita en ŝafa stomako, ĉiu peze proksimume 5–6 kg. Ekspertoj atentigas, ke ŝafa lakto ne estas produktata sur industria skalo kaj ke ŝafoj estas ĉefe bredataj por viando. La rakonto emfazas, ke melkado estas ankaŭ tradicia lerto transdonata per manoj kaj gesto; hodiaŭ ĝi estas malofta kaj oni ne scias ĉu ĝi disvastiĝos preter kelkaj komunumoj.
Malfacilaj vortoj
- fermenti — Ŝanĝi manĝon per bakterioj aŭ fungojfermentitaj
- kurt — malmola kaj sala fromaĝeca produkto el lakto
- melkado — Ago preni lakton de besto per manoj
- melksezono — Parto de jaro kiam oni plej multe melkas
- ŝafaro — Grupo aŭ komerco pri bredado de ŝafojŝafaron
- praktiko — kutima ago aŭ maniero en komunumo
- bredi — teni bestojn por ricevi viandon aŭ laktonbredataj
- republikigi — publikigi denove en alia retejo aŭ gazetorepublikigita
Konsilo: ŝovu la musmontrilon, fokusu aŭ tuŝu la reliefigitajn vortojn en la artikolo por vidi rapidajn difinojn dum legado aŭ aŭskultado.
Diskutaj demandoj
- Kio povus okazi al lokaj komunumoj se la tradicia lerto pri melkado ne disvastiĝos? Klarigu kun du kialoj.
- Kiaj avantaĝoj kaj malavantaĝoj ekzistas pri pliiĝo de bovinoj kompare al tradicia ŝafbredado en tiu regiono?
- Ĉu laŭ vi estas ebla transformi produktojn kiel kurt en malgrandan industrion? Kion tio postulus kaj kiajn riskojn tio povus havi por tradicioj?
