Thanh niên thế hệ Z dùng kỹ thuật số để biểu tình ở châu Á và châu PhiCEFR B2
24 thg 11, 2025
Phỏng theo Forus, Global Voices • CC BY 3.0
Ảnh: Leonardo Basso, Unsplash
Thanh niên thế hệ Z đang sử dụng công cụ kỹ thuật số để tổ chức phong trào theo mạng phân tán, cho phép họ huy động nhanh và tránh các kênh tập trung. Các yêu cầu chính xuất phát từ phong trào là minh bạch, quản trị dựa trên năng lực và quyền tiếp cận dịch vụ cơ bản. Mạng số còn cung cấp hỗ trợ pháp lý và hậu thuẫn tinh thần cho người tham gia.
Nepal minh họa rõ cách thức này hoạt động: từ tháng 4 năm 2025 các meme và chỉ trích tham nhũng lan truyền, và tới tháng 9 năm 2025 video trên TikTok cùng chủ đề trên Discord dẫn tới tuần hành trên đường. Khi nhà chức trách thử cấm mạng xã hội, phong trào chuyển sang máy chủ mã hóa và mạng proxy. Trong vòng 30 giờ kể từ lời kêu gọi biểu tình đầu tiên trên mạng, chính phủ dân cử sụp đổ sau hàng nghìn hành động vi mô; cuộc bầu cử được thông báo vào tháng 3 năm 2026 và Mahabir Pun sau đó được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Giáo dục, Khoa học và Công nghệ. Pun từng nhận giải Ramon Magsaysay năm 2007 cho công việc về tiếp cận internet ở vùng nông thôn Nepal.
Báo cáo của EU System for an Enabling Environment for Civil Society (EU SEE) ghi nhận cuộc khủng hoảng Nepal trong bối cảnh sức ép khu vực lên xã hội dân sự và nêu một số vấn đề chính:
- giám sát và kiểm tra pháp lý các tổ chức xã hội dân sự ở Ấn Độ;
- tính dễ bị tổn thương kéo dài ở Sri Lanka sau năm 2022 khi Tổng thống Gotabaya Rajapaksa chạy khỏi nước;
- hạn chế quan liêu đối với xã hội dân sự ở Bhutan;
- kết án hàng loạt đối với những người ủng hộ đảng đối lập ở Pakistan;
- tình hình nghiêm trọng tại Myanmar, nơi chính quyền quân sự ngừng phân phối thuốc điều trị HIV, sốt rét và lao của các NGO và tăng lệnh cấm đi lại cùng hạn chế vận chuyển.
Madagascar cũng trải qua bất ổn: ngày 25 tháng 9 năm 2025 sinh viên biểu tình về mất điện và nước, biểu tình lan ra nhiều tỉnh, lực lượng an ninh dùng hơi cay, đạn cao su và súng trường tự động loại AK-47; tới ngày 13 tháng 10 tổng thống bỏ trốn và Quốc hội bị giải tán, một chính phủ quân sự tạm nắm quyền. Ở Indonesia, Bangladesh và Philippines, các phong trào thanh niên tương tự đã dẫn tới biểu tình lớn, thay đổi chính trị và những vụ bắt giữ, cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của giới trẻ trong chính trị khu vực.
Từ khó
- mạng phân tán — các nút mạng không qua một trung tâm duy nhất
- minh bạch — trạng thái rõ ràng, không che giấu thông tin
- quản trị — quy trình ra quyết định và điều hành tổ chức
- hỗ trợ pháp lý — giúp đỡ về quyền lợi theo luật pháp
- giám sát — quan sát, kiểm tra để phát hiện sai phạm
- hậu thuẫn — ủng hộ và bảo vệ tinh thần cho người khác
Mẹo: di chuột, dùng phím Tab hoặc chạm vào các từ được tô sáng trong bài để xem định nghĩa nhanh ngay khi bạn đọc hoặc nghe.
Câu hỏi thảo luận
- Bạn đánh giá thế nào về hiệu quả của việc dùng mạng phân tán để huy động phong trào? Hãy nêu lý do và ví dụ từ bài.
- Những rủi ro nào có thể xảy ra khi nhà nước tăng giám sát và hạn chế xã hội dân sự, dựa trên các ví dụ trong bài?
- Là một công dân trẻ, bạn nghĩ giới trẻ nên làm gì để vừa bảo vệ quyền tiếp cận dịch vụ cơ bản vừa tránh rủi ro khi tham gia phong trào?
