Matthew M. Kavanagh, giám đốc Trung tâm Chính sách và Chính trị Y tế Toàn cầu của Đại học Georgetown, cảnh báo rằng mối đe doạ hiện đại gồm cả virus lẫn bất bình đẳng. Ông nhấn mạnh dù khoa học hôm nay có thể giải mã trình tự virus trong vài ngày, tạo vaccine trong vài tháng và phát hiện ổ dịch nhanh hơn, các đại dịch vẫn xuất hiện nhanh hơn, lan rộng hơn và cướp đi nhiều sinh mạng lẫn sinh kế.
Kavanagh lập luận bất bình đẳng khuếch đại tính dễ bị tổn thương và làm suy yếu năng lực phản ứng. Ông dẫn dữ liệu cho thấy khoảng cách giàu nghèo lớn hơn tương ứng với tỉ lệ tử vong do COVID-19 cao hơn và số ca nhiễm HIV mới cùng tử vong do AIDS nhiều hơn. Đồng thời, đại dịch thường ảnh hưởng nặng lên những người bị gạt ra ngoài lề xã hội: HIV tàn phá cộng đồng LGBTQ nơi còn kỳ thị, còn COVID-19 lan trong nhà ở đông đúc, công việc phi chính thức và khu ký túc xá công nhân di cư.
Về chính trị và công nghệ, Kavanagh chỉ ra rằng chính phủ đã đổ hàng tỉ đôla vào nghiên cứu rồi giao kết quả cho các công ty được trao độc quyền, những độc quyền này được bảo vệ bởi luật thương mại quốc tế, giới hạn nguồn cung, đẩy giá lên và kéo dài khủng hoảng. Trả nợ làm cạn kiệt ngân sách cho y tá và phòng thí nghiệm, và khi đại dịch tới thì không gian tài khóa sụp đổ khiến phản ứng chậm lại.
Ông đề xuất một số biện pháp cụ thể: tạm dừng trả nợ cho các nước vừa gặp khó nợ công vừa đối mặt đại dịch như AIDS; thành lập cơ chế tài trợ đại dịch thực sự, giống quỹ của IMF, được kích hoạt tự động khi đại dịch được tuyên bố; và chia sẻ phương tiện sản xuất thay vì chỉ trông chờ vào viện trợ. Brazil đề xuất một liên minh sản xuất theo vùng với các nhà máy ở Brazil cho Mỹ Latinh, ở Kenya hoặc Senegal hoặc Nam Phi cho châu Phi, và ở Thái Lan cho châu Á. Ông còn gợi ý dùng giải thưởng khuyến khích đổi mới thay vì bằng sáng chế độc quyền kéo dài.
Kavanagh cũng kêu gọi chính sách quốc gia giải quyết thu nhập, nhà ở và dinh dưỡng. Trợ cấp tiền mặt và hỗ trợ lương thực giúp người dân tự cách ly; trợ cấp cho trẻ em ở Nam Phi đã giảm đói trong COVID-19; ở Brazil, Bolsa Família đã cắt giảm số người chết vì AIDS tới 40% . Trên khắp châu Phi, đảm bảo tài chính tốt hơn cho phụ nữ giảm nguy cơ nhiễm HIV. Ông kêu gọi các tổ chức cộng đồng làm việc cùng bộ y tế và bộ tài chính. Ông kết luận tiến bộ khoa học có thể ngăn chặn bùng phát, nhưng chỉ có công bằng mới chấm dứt đại dịch.
Từ khó
- bất bình đẳng — khoảng cách xã hội và kinh tế giữa người với người
- khuếch đại — làm cho một vấn đề trở nên lớn hơn
- độc quyền — quyền kiểm soát duy nhất một sản phẩm
- trả nợ — thanh toán tiền vay cho chủ nợ
- tài khóa — khả năng của chính phủ chi tiêu
- viện trợ — hỗ trợ bằng tiền hoặc hàng cho nước khác
Mẹo: di chuột, dùng phím Tab hoặc chạm vào các từ được tô sáng trong bài để xem định nghĩa nhanh ngay khi bạn đọc hoặc nghe.
Câu hỏi thảo luận
- Bạn nghĩ việc tạm dừng trả nợ cho các nước có thể giúp giảm tác hại của đại dịch như thế nào? Hãy nêu hai lý do dựa trên bài viết.
- Liên minh sản xuất theo vùng (ví dụ ở Brazil, Kenya, Thái Lan) sẽ mang lại lợi ích và thách thức gì cho việc tiếp cận vaccine và thuốc men?
- Các tổ chức cộng đồng nên phối hợp với bộ y tế và bộ tài chính ra sao để tăng hiệu quả phòng dịch ở nhóm dễ bị tổn thương?
Bài viết liên quan
Dùng ma túy ở thanh thiếu niên Mỹ vẫn ở mức thấp
Khảo sát Monitoring the Future của Đại học Michigan cho thấy mức dùng hầu hết chất gây nghiện ở thanh thiếu niên Mỹ trong năm thứ năm liên tiếp vẫn gần mức thấp kỷ lục năm 2021. Một số chất như heroin và cocaine có tăng nhẹ cần theo dõi.
Trung Quốc ra chiến dịch xóa nội dung tiêu cực trên mạng
Cơ quan Quản lý Không gian Mạng Trung Quốc bắt đầu chiến dịch hai tháng từ ngày 22 tháng 9 để gỡ nội dung bị cho là kích động đối kháng, bạo lực và tâm lý tiêu cực. Trong tuần sau, bốn KOL nổi tiếng bị cấm và nhiều bài bị xóa.
