Tảo lỵ do vi khuẩn Vibrio cholerae gây ra và lây chủ yếu qua nước bị ô nhiễm. Bệnh có thể khiến người bệnh mất nước rất nhanh, nhưng với điều trị kịp thời hầu như mọi mạng sống đều có thể cứu được. Dù đã có giải pháp khoa học, tảo lỵ vẫn lan rộng khi mạng lưới nước, phòng thí nghiệm và dịch vụ y tế suy yếu do xung đột, sốc khí hậu và bỏ mặc kéo dài.
Theo báo cáo, năm 2024 có 560,823 ca và 6,028 ca tử vong được báo cáo cho WHO; số ca tăng 5% và số tử vong tăng 50% so với năm trước. 60 quốc gia ghi nhận ca bệnh, và Châu Phi, Trung Đông cùng châu Á chiếm 98% gánh nặng toàn cầu. Vùng Địa Trung Hải phía Đông chịu ảnh hưởng đặc biệt nặng: vùng này chiếm dưới 10% dân số thế giới nhưng chiếm 74% số ca toàn cầu. Yemen chiếm 89% số ca và 96% số ca tử vong ở Trung Đông và châu Á trong năm 2024.
Trường hợp ở Sudan cho thấy xung đột và hư hại cơ sở hạ tầng thúc đẩy lây lan; kể từ giữa năm 2024, nước này báo cáo hơn 123,000 ca và 3,494 ca tử vong, với Darfur lan rộng ra 40 địa phương và lây nhiễm hơn 18,000 người. Lũ lụt, hệ thống nước bị phá hủy và bệnh viện hư hại khiến nhiều người phải dùng nước không an toàn. Trong tháng Chín, chiến dịch tiêm chủng uống ở Darfur đã bảo vệ 1.6 triệu người bất chấp rào cản hậu cần.
Về vắc xin, WHO cấp tiền chuẩn cho Euvichol-S đầu năm 2024 và đưa vào nguồn dự trữ toàn cầu sau đó. Mức dự trữ duy trì trên five million liều trong nửa đầu năm 2025, nhưng năm 2025 có 65 million liều được yêu cầu trong khi chỉ 45 million liều được phê duyệt sử dụng khẩn cấp. Hầu hết chương trình dựa vào liệu trình một liều để mở rộng bao phủ, trong khi sản xuất vắc xin vẫn tập trung ngoài những nước bị ảnh hưởng nặng nhất.
Kế hoạch Toàn cầu của WHO nhằm chấm dứt tảo lỵ trước năm 2030 nhắm giảm 90% số tử vong bằng các kế hoạch quốc gia đa ngành. Hành động ưu tiên gồm tích hợp kiểm soát tảo lỵ vào WASH, củng cố giám sát phòng thí nghiệm và chẩn đoán nhanh, đào tạo nhân viên y tế, mở rộng sản xuất vắc xin khu vực, và cải thiện dinh dưỡng cùng tiêm chủng cho trẻ em. Biện pháp cộng đồng quan trọng gồm:
- Hợp tác vùng về hệ thống cảnh báo sớm và kho dự trữ khẩn cấp chung
- Mạng lưới phòng thí nghiệm địa phương, giám sát gen và xét nghiệm nhanh
- Biện pháp cộng đồng: trữ nước an toàn, rửa tay và đến cơ sở y tế sớm
Từ khó
- lây — truyền bệnh từ người hoặc nguồn kháclây lan
- suy yếu — giảm sức mạnh hoặc chức năng của hệ thống
- cơ sở hạ tầng — các công trình và hệ thống thiết yếu cho xã hội
- tử vong — kết thúc bằng cái chết của một người
- dự trữ — tập hợp hàng hóa hoặc nguồn lực để dùng sau
- phê duyệt — cho phép chính thức sử dụng hoặc thực hiện
- giám sát — theo dõi để phát hiện thay đổi hoặc vấn đề
Mẹo: di chuột, dùng phím Tab hoặc chạm vào các từ được tô sáng trong bài để xem định nghĩa nhanh ngay khi bạn đọc hoặc nghe.
Câu hỏi thảo luận
- Tại sao xung đột và hư hại cơ sở hạ tầng lại làm tăng lây lan tảo lỵ? Hãy nêu hai lý do từ bài.
- Bài nêu một số biện pháp cộng đồng (ví dụ: trữ nước an toàn, rửa tay). Bạn nghĩ biện pháp nào dễ thực hiện nhất ở địa phương bạn và vì sao?
- WHO đề xuất mở rộng sản xuất vắc xin khu vực. Theo bạn, việc sản xuất vắc xin gần khu vực bị ảnh hưởng có lợi và khó khăn gì?
