Một nghiên cứu lớn ở Nam California đăng trên Environmental Science & Technology phân tích hơn 200.000 ca sinh giai đoạn 2006–2014 và tìm mối liên hệ giữa phơi nhiễm khói cháy rừng trước sinh và chẩn đoán tự kỷ ở trẻ. Nhóm nghiên cứu nhận thấy tiếp xúc trong tam cá nguyệt thứ ba liên quan tới khả năng trẻ được chẩn đoán tự kỷ trước 5 tuổi, với mối liên hệ mạnh nhất khi mẹ tiếp xúc hơn 10 ngày trong ba tháng cuối; nhóm này có nguy cơ cao hơn 23% so với nhóm không tiếp xúc.
Các tác giả nhấn mạnh nghiên cứu không chứng minh quan hệ nhân quả. Họ nêu khả năng cơ chế sinh học liên quan tới các chất ô nhiễm trong khói — trong đó có kim loại nặng trong các hạt — và phản ứng viêm hoặc stress oxy hóa khi hít phải hạt mịn. Tác giả chính cũng lưu ý cần làm rõ cách phơi nhiễm tương tác với sinh học, di truyền và các yếu tố môi trường khác.
Tác giả liên hệ Mostafijur Rahman cảnh báo: “Cả tự kỷ lẫn cháy rừng đều đang gia tăng, và nghiên cứu này chỉ mới là bước khởi đầu để điều tra mối liên hệ giữa hai yếu tố đó.” Nghiên cứu được thực hiện cùng với Kaiser Permanente Southern California, University of Southern California, Harvard University và Sonoma Technology, Inc. Nó cũng xuất hiện sau các đám cháy lớn làm phá hủy nhiều công trình, nhấn mạnh ý nghĩa chính sách và nhu cầu bảo vệ phụ nữ mang thai và trẻ em.
- Quan sát chính: phơi nhiễm tam cá nguyệt thứ ba tăng nguy cơ tự kỷ
- Cơ chế đề xuất: hạt mịn, kim loại nặng, viêm và stress
- Yếu tố mẹ: độ tuổi lớn hơn, chưa từng mang thai, tiểu đường, béo phì
Từ khó
- phơi nhiễm — tiếp xúc với chất ô nhiễm hoặc tác nhân có hại
- tam cá nguyệt — giai đoạn ba tháng của thai kỳ
- tự kỷ — rối loạn phát triển thần kinh ảnh hưởng giao tiếp
- phản ứng viêm — đáp ứng cơ thể gây sưng và tổn thương mô
- stress oxy hóa — tổn hại tế bào do gốc tự do tăng
- hạt mịn — những hạt rất nhỏ trong không khí
- kim loại nặng — kim loại độc hại ở nồng độ cao
- nhân quả — mối quan hệ nguyên nhân và kết quả
Mẹo: di chuột, dùng phím Tab hoặc chạm vào các từ được tô sáng trong bài để xem định nghĩa nhanh ngay khi bạn đọc hoặc nghe.
Câu hỏi thảo luận
- Theo bạn, kết quả nghiên cứu này nên ảnh hưởng thế nào đến chính sách bảo vệ phụ nữ mang thai trong khu vực thường xuyên cháy rừng?
- Những thách thức nào khi cố gắng chứng minh mối quan hệ nhân quả giữa phơi nhiễm khói và chẩn đoán tự kỷ? Hãy nêu vài ví dụ.
- Bạn đề xuất biện pháp cá nhân hoặc cộng đồng nào để giảm phơi nhiễm khói cháy rừng cho phụ nữ mang thai và trẻ em?
Bài viết liên quan
Luyện đi với chân giả rô-bốt thay đổi cảm nhận về bước đi
Nghiên cứu cho thấy khi người khỏe mạnh học đi với chân giả rô-bốt, hiệu suất đi cải thiện nhưng nhận thức về bước đi thay đổi — người tham gia trở nên tự tin hơn nhưng đánh giá không chính xác. Nghiên cứu đề xuất thêm phản hồi hình ảnh để đào tạo.
