Một đợt bùng phát của chủng Bundibugyo được phát hiện vào đầu tháng 5 và đã lan rộng qua các tỉnh phía đông Ituri, North Kivu và South Kivu ở Cộng hòa Dân chủ Congo, rồi sang Uganda. Tính đến ngày 25 tháng 6, ghi nhận hơn 1.200 ca xác nhận và 321 ca tử vong ở DRC; Uganda có 20 ca xác nhận và 2 ca tử vong. Người ta còn lo ngại dịch có thể vượt sang South Sudan.
Bundibugyo được phát hiện lần đầu năm 2007 ở Uganda và gây đợt bùng phát lớn tại Isiro (DRC) năm 2012. So với chủng Zaire, Bundibugyo thường gây bệnh ít nghiêm trọng hơn và chảy máu tinh vi hơn, nên việc phát hiện bệnh có thể chậm. Tỷ lệ tử vong ước khoảng 30–40%.
WHO đã thành lập nhóm thử nghiệm các phân tử hiện có tại hiện trường. Jean-Jacques Muyembe và Viện Nghiên cứu Y sinh Quốc gia (INRB) cho biết họ từng tham gia phát triển kháng thể đơn dòng Ebanga (mAb114) hiệu quả chống Ebola Zaire và sẽ hợp tác với một nhóm Mỹ để cố phát triển kháng thể cho Bundibugyo. Công việc này có thể hữu ích cho các dịch tương lai ngay cả khi không kịp chặn hoàn toàn đợt dịch hiện tại. Vắc-xin của Merck đã chứng minh hiệu quả với Ebola Zaire vào năm 2018, nhưng tác dụng của nó với Bundibugyo vẫn chưa biết; trong các đợt trước, vắc-xin và thuốc kháng virus đã được sử dụng, ví dụ dịch 2018 và dịch Bulape năm 2025.
Các biện pháp y tế công cộng vẫn là nền tảng phản ứng: phát hiện nhanh ca bệnh, cách ly người bệnh, truy tìm tiếp xúc tích cực, bảo hộ nhân viên y tế bằng găng tay và đồ bảo hộ, cùng mai táng an toàn để cắt đứt chuỗi lây truyền. Tuy nhiên an ninh và hậu cần ở những vùng hẻo lánh như Mongbwalu là thách thức lớn; chuyên gia phải đi từ Kinshasa tới làng mạc trên địa hình khó khăn. Năm 2018 WHO đã thuê hơn 500 phương tiện và có sử dụng xe bọc thép với chi phí cao. Hiện nguồn tài trợ thắt chặt hơn: chính phủ cấp các khoản đáng kể, một số nguồn tài trợ từ Mỹ bị cắt, và WHO, Africa CDC, UNICEF, MSF cùng ALIMA là các đối tác hoạt động. Muyembe kêu gọi sử dụng quỹ cẩn trọng và củng cố hệ thống giám sát và y tế để phát hiện và kiểm soát các đợt bùng phát trong tương lai nhanh hơn.
Từ khó
- bùng phát — sự xuất hiện và lan rộng nhanh của bệnh
- chủng — biến thể đặc trưng của một vi sinh vật
- tinh vi — không rõ ràng, khó nhận biết
- kháng thể đơn dòng — protein nhân tạo chống một loại virus
- phân tử — đơn vị nhỏ cấu thành một chất vật lý
- truy tìm — tìm người đã tiếp xúc với ca bệnh
- hậu cần — công việc liên quan vận chuyển và cung cấp
- giám sát — theo dõi liên tục để phát hiện sớm
Mẹo: di chuột, dùng phím Tab hoặc chạm vào các từ được tô sáng trong bài để xem định nghĩa nhanh ngay khi bạn đọc hoặc nghe.
Câu hỏi thảo luận
- Những khó khăn về an ninh và hậu cần ở vùng hẻo lánh ảnh hưởng thế nào đến phản ứng với đợt bùng phát? Hãy nêu ví dụ theo bài.
- Bạn nghĩ việc phát triển kháng thể đơn dòng hoặc vắc-xin trong lúc dịch bùng phát có lợi và hạn chế gì? Dùng thông tin trong bài để giải thích.
- Với nguồn tài trợ thắt chặt, theo bạn nên ưu tiên chi tiêu vào những hoạt động nào để kiểm soát dịch ngắn hạn và tăng cường phòng ngừa lâu dài?
Bài viết liên quan
Dùng ma túy ở thanh thiếu niên Mỹ vẫn ở mức thấp
Khảo sát Monitoring the Future của Đại học Michigan cho thấy mức dùng hầu hết chất gây nghiện ở thanh thiếu niên Mỹ trong năm thứ năm liên tiếp vẫn gần mức thấp kỷ lục năm 2021. Một số chất như heroin và cocaine có tăng nhẹ cần theo dõi.
