Biểu tình sinh viên ở Nepal biến thành bạo lực chết người ^{CEFR B2}

Đầu tháng 9 năm 2025, sinh viên Nepal khởi xướng các cuộc biểu tình sau khi chính phủ ban hành quy định hạn chế các nền tảng trực tuyến. Những cuộc biểu tình nhanh chóng mở rộng thành phản kháng chống lại tham nhũng, thất bại chính trị và bất bình đẳng kéo dài. Khi biểu tình lan sang Kathmandu, Pokhara và Lalitpur, cảnh sát dùng hơi cay và đạn thật; theo báo chí địa phương và các tổ chức nhân quyền, ít nhất 19 người đã thiệt mạng.

Chính phủ áp lệnh giới nghiêm, đóng mạng di động và triển khai quân đội. Bộ trưởng Nội vụ từ chức, nội các rút lệnh cấm mạng xã hội nhưng bất ổn tiếp tục. Đám đông tấn công trụ sở chính phủ và nhà chính trị gia; quân đội phải can thiệp để giải cứu cựu Thủ tướng Deuba và vợ ông. Nhiều sinh viên nhập viện trong đồng phục.

Tổng thống Ram Chandra Poudel bổ nhiệm cựu Chánh án Tòa Tối cao Sushila Karki, 73 tuổi, làm thủ tướng tạm quyền. Bà Karki, nổi tiếng với các phán quyết chống tham nhũng, được đại diện thanh niên ủng hộ và cam kết điều tra các vụ giết người, khôi phục trật tự và tổ chức bầu cử mới vào tháng 3 năm 2026. Human Rights Watch và Amnesty International kêu gọi cuộc điều tra độc lập; quân đội nói họ hành động để bảo vệ trật tự và lưu ý nhiều người liên quan là vị thành niên.

Bối cảnh dẫn tới khủng hoảng này có nguồn gốc lịch sử: từ chế độ Rana (bắt đầu năm 1848), qua các thay đổi chế độ, hai cuộc vận động dân chủ lớn là Jana Andolan I năm 1990 và Jana Andolan II năm 2006, đến cuộc nổi dậy của Maoist bắt đầu năm 1996 và vụ thảm sát hoàng gia năm 2001. Hiến pháp năm 2015 thiết lập hệ thống liên bang, nhưng nhiều cộng đồng vẫn cảm thấy bị loại trừ. Sinh viên tiếp tục canh thức và kêu gọi thay đổi ôn hòa; bà Karki nói rằng "Sự thay đổi phải đến qua thể chế, không phải bằng lửa," và bà cho rằng giới trẻ "đúng khi đòi hỏi phẩm giá và cơ hội." Tương lai cho các cải cách lâu dài vẫn chưa rõ.