Kuzey Pakistan'da Ağustos 2025 Ani Seller ve Buzul TehlikesiCEFR B2
2 Eyl 2025
Uyarlanmıştır: Rezwan, Global Voices • CC BY 3.0
Fotoğraf: KHAWAJA UMER FAROOQ, Unsplash
Ağustos 2025'in ortası ve sonlarında kuzey Pakistan'da meydana gelen ani sel baskınları, Haziran sonundan beri 800'ün üzerinde ölüm ve binlerce yerinden edilme ile sonuçlandı. Seller Khyber Pakhtunkhwa, Punjab ve Gilgit-Baltistan'ı özellikle sert vurdu; Buner ve Shangla ilçeleri en ağır hasarı aldı. Birçok köy yollarla bağlantısını kaybetti; bazı uzak topluluklara erişim neredeyse imkânsız hale geldi.
Durum 14 Ağustos civarında kötüleşti ve en şiddetli tahribat 15-22 Ağustos arasında kaydedildi. Gilgit-Baltistan'da bir buzül kopması Ghizer Nehri'ni tıkadı; su ve enkaz saatlerce set oluşturdu ve iki büyük göl oluştu, en az 200 kişi tahliye edildi. Yetkililer Sutlej ve Ravi gibi nehirlerin yükseldiğini ve taşkın dalgasının Sindh yönüne doğru ilerlediğini bildirdi; hazırlıklar yapılıyor.
Uzmanlar, mevsim için beklenenden %50-60 daha fazla yağış gösteren sıra dışı ön-muson ve muson yağışlarının, Hindistan'daki üst havzadaki baraj salımlarının ve hızlanan buzül erimesinin bir araya gelmesinin felakete yol açtığını belirtiyor. Pakistan'ın 13.000'den fazla buzula sahip olduğu ve Chitral ile Gilgit-Baltistan'daki yaklaşık 10.000 buzulun hızla eridiği vurgulanıyor. GLOF (buzul gölü taşkınları) ve ani sağanaklar artık daha zor tahmin ediliyor.
UNDP ile Pakistan İklim Değişikliği Bakanlığı ortaklığı altında yürütülen GLOF-II projesi, Green Climate Fund tarafından sağlanan USD 36.9 million fonla 24 vadide meteoroloji istasyonları ve erken uyarı sistemleri kurdu, ölçüm cihazları ve sensörler yerleştirdi, yaklaşık 250 koruyucu yapıyı inşa veya güçlendirdi ve yerel toplulukları eğitti. Yetkililer bu önlemlerin faydalı olduğunu ancak tehdidi karşılamaya yetmediğini söylüyor. İnsani yardım uzmanı Dr Shafqat Munir Ahmad üç aşamalı bir yaklaşım öneriyor ve yerel dillerde erken uyarılar, yapı yönetmeliğinin uygulanması, "daha iyi yeniden inşa" ilkesiyle yeniden yapılandırma ile yeni projeler onaylanmadan önce çevresel değerlendirmelerin yapılması çağrısında bulunuyor.
Zor kelimeler
- yerinden edilme — insanların evlerini terk etmek zorunda kalması
- buzül kopması — buzuldan büyük bir parçanın ayrılması olayı
- buzul gölü taşkını — buzulların erimesiyle oluşan göllerin taşması durumubuzul gölü taşkınları
- ön-muson — mevsimden önce başlayan güçlü yağışlı rüzgâr dönemi
- baraj salımı — barajdan kontrollü şekilde su bırakma işlemibaraj salımlarının
- erken uyarı sistemi — tehlike hakkında zamanında bilgi veren düzenerken uyarı sistemleri
İpucu: Türkçe metni okurken veya ses kaydını dinlerken, vurgulanan kelimelerin üzerine gel, odaklan ya da dokun; anında kısa tanımlar görünür.
Tartışma soruları
- Yerel dillerde erken uyarılar verilmesinin faydaları ve uygulanmasında karşılaşılabilecek zorluklar nelerdir?
- Makalenin önerdiği 'yapı yönetmeliğinin uygulanması' ve 'daha iyi yeniden inşa' ilkesi, gelecekteki afet riskini nasıl azaltabilir?
- Yeni projeler onaylanmadan önce çevresel değerlendirme yapılması gerektiği söyleniyor. Sizce bu değerlendirmeler hangi konuları özellikle incelemeli ve neden?
