Çin’in Kırgızistan’daki Etkisi ve Yerel Tepkiler ^{CEFR B2}

Son yıllarda Çin, Kırgızistan’ın ekonomik ilişkilerinde belirleyici bir aktör oldu; ülkenin ana alacaklısı, en büyük yatırımcısı ve en büyük ticaret ortağı olarak görülüyor. İkili bağlar 2023’te kapsamlı stratejik ortaklığa yükseltildi ve madencilik, tarım, enerji ile ulaşım gibi birçok sektörü kapsayan iş birlikleri geliştirildi.

Bu artan etki toplumda güçlü tepkilere neden oldu. Tepkiler protesto gösterileri, şiddetli çatışmalar, işletmelere yapılan baskınlar ve sözde "yasadışı" göçmenlerin tespit edilip sınır dışı edilmesine yönelik kampanyalar şeklinde ortaya çıktı. Araştırmacılar 2018–2021 arasında yabancı aktörleri hedef alan protestoların üçte ikiden fazlasının Çin’i odak aldığını belirtiyor. En yoğun şiddet Ekim 2020’de görüldü ve 2020’de sınırdaki bir lojistik terminalin iptali rapor edildi.

Çevresel ve sağlık sorunları tepkileri körükledi. Petrol, gaz ve madencilik projeleriyle bağlantılı kirlilik, toksik sızıntılar ve su ile ürünlere verilen zararlar bildirildi; örnekler arasında Junda rafinerisindeki emisyon cezaları ve Solton-Sary altın madeni yakınında görülen hayvan ölümleri bulunuyor. Ayrıca göç ve arazi kontrolünü kaybetme korkusu ile Çin’in Kırgız dış borcunun üçte birinden fazlasını elinde bulundurması bağımlılık endişelerini artırdı.

Siyasi aktörler bu temaları büyüttü; Sadyr Japarov 2020 öncesi Çin etkisini eleştirdi ve daha saldırgan milliyetçi gruplar işletmelere baskınlar düzenledi. Kırgız hükümeti 2020’den beri sivil toplum ve medyayı sıkı denetim altına aldı ve Mart 2022’den beri Bişkek merkezinde protestolar yasaklandı. Çin ise güvenlik yardımlarını artırdı, yabancı özel güvenlik şirketlerine izin verdi ve yumuşak güç yatırımlarını genişletti. Üç Konfüçyüs Enstitüsü, öğrenci bursları ve yeni Luban atölyeleri bunların örnekleri arasındadır; Bişkek Luban Atölyesi 2024’te hidroelektrik ve yol yapımına odaklandı.