Kazakistan Çin ile iki nükleer santral inşa edecek ^{CEFR B2}

Kazakistan, Çin ile ikinci ve üçüncü nükleer santrallerin inşası için anlaştı. Çin projesi iki HPR-1000 reaktörü kullanacak ve toplam 2.4 GW elektrik üretecek. Yetkililer bu adımın, 2024 yılında elektriğin 66% sını sağlayan kömüre bağımlılığı azaltmaya ve artan enerji talebini karşılamaya yardımcı olacağını belirtiyor.

Daha önce ülke, ilk nükleer santrali inşa etmek üzere Rusya merkezli Rosatom ile ayrı bir sözleşme imzalamıştı. Rosatom ihalesi kazandı ve Ulken köyünde, Balkhash Gölü kıyısında inşaata başlandı; projenin maliyetinin yaklaşık 15 milyar ABD doları olacağı ve 2035 yılına kadar 2.4 GW üreteceği öngörülüyor. 14 Haziran tarihinde Rosatom’un kazanması açıklanmış; yetkililer CNNC’nin ikinci santrali inşa edeceğini söylemişti ve 31 Temmuz’da Başbakan Yardımcısı Roman Sklyar CNNC’nin üçüncü santrali de inşa edeceğini belirtti. İkinci ve üçüncü santraller için kesin yerler henüz açıklanmadı.

Enerji açığı acildir: pik talep 17.2 GW iken maksimum üretim 16.6 GW idi ve açığın 2030’a kadar 6.2 GW’ye çıkması bekleniyor. Nükleer enerji aynı zamanda hava kirliliğini azaltma seçeneği olarak sunuluyor; 35 şehir ciddi kirlilikle karşı karşıya ve doktorlar uzun süreli maruziyetin kardiyovasküler ve solunum yolu hastalıklarını, özellikle COPD’yi artırdığını vurguluyor. Araştırmacı Denis Vinnikov, Almatı’nın COPD vakalarında ülke lideri olduğunu söyledi.

Tarihsel endişeler yüksek: 1949–1989 yılları arasında Semipalatinsk Test Alanı’nda 456 nükleer test yapıldı ve bu testler 1.5 milyondan fazla kişiyi radyasyona maruz bıraktı; aynı dönemde dünyadaki tüm nükleer patlamaların 25% ini oluşturuyorlardı. Endişeleri hafifletmek için Ekim 2024’te bir nükleer referandum yapıldı; oyların 72% si lehte çıktı ancak eleştirmenler sürecin hükümet baskısıyla şekillendiğini söyledi.

Çin ile ekonomik bağlar da derin: 2005–2023 arasında Çin, Kazakistan’a 25 milyar ABD doları’ndan fazla yatırım yaptı ve 2022’de kalıcı kapsamlı stratejik ortaklık imzalandı. Çin kendi nükleer programını genişletiyor; 19 reaktör inşa halinde ve 2035’e kadar 150 ek santral planlıyor. Kazakistan’ın nükleer ajansı, "Sadece Rusya ve Çin, finansmandan nükleer yakıt çevrimi işlemlerinin yerine kadar; personel eğitimi, tasarım, inşaat, kullanılmış nükleer yakıtın işlenmesi ve yeniden işlenmesi dahil olmak üzere eksiksiz bir hizmet yelpazesini bağımsız olarak sunabilir" dedi. Bu projeler, inşaat, işletme ve söküm süreçleri 60 yıldan fazla sürebileceği için ülkenin enerji karışımını ve politik ile çevresel risklerini onlarca yıl boyunca şekillendirebilir.