Aralık 2025'ten Ocak 2026'ya uzanan büyük gösteriler İran'da önemli internet kesintilerine yol açtı. Yetkililer bir tam kapatma uyguladı ve bağlantı büyük ölçüde koptu. Daha sonra sınırlı erişim geri geldi ama bazı hizmetler hâlâ kısıtlıydı.
Yetkililer sansürde değişikliğe gitti ve bazı kaynaklar bunun bir "beyaz liste modeli" olduğunu bildirdi. Bu modele göre yalnızca onaylı sitelere erişim veriliyor. Meta'nın WhatsApp uygulaması kısıtlandı ve insanlar iletişim için VPN kullanıyor.
Ayrıca bazı raporlar, ağ düzeyinde çalışan DPI adı verilen teknolojiyi sağlayan şirketlerin ve yabancı aktörlerin bağlantı yönetiminde rol oynadığını gösterdi. Bu durum yeni soru işaretleri yarattı.
Zor kelimeler
- kesinti — İnternet veya hizmetin aniden durmasıkesintilerine
- kapatma — bir hizmetin tamamen kapatılması veya durdurulması
- sansür — bilgi veya içeriğin kontrol edilip engellenmesisansürde
- sınırlı — tam kapasiteyle olmayan, az erişime izin verilen
- beyaz liste modeli — yalnızca onaylı site ve hizmetlerin izinli olduğu sistem
- kısıtlamak — erişimi veya kullanımı azaltmak, sınır koymakkısıtlandı
İpucu: Türkçe metni okurken veya ses kaydını dinlerken, vurgulanan kelimelerin üzerine gel, odaklan ya da dokun; anında kısa tanımlar görünür.
Tartışma soruları
- Eğer internet kesintisi olursa siz iletişim kurmak için ne yaparsınız?
- VPN kullanmak size güvenli geliyor mu, neden?
- Yabancı şirketlerin bağlantı yönetiminde rol oynaması hakkında ne düşünüyorsunuz?
İlgili makaleler
Afrika'da dijital gig işleri hayatı değiştiriyor
Dijital kısa süreli (gig) işler Afrika’da yaygınlaşıyor. Akıllı telefon kullanımıyla 2015 civarında büyümeye başladı, 2020 sonrası hızlandı; milyonlarca kişi bu işlerle gelir sağlıyor fakat platform ücretleri ve güvencesizlik sorun yaratıyor.
Ergenlikte sosyal medyanın okuma ve kelime gelişimine etkisi
Yeni bir araştırma, ergenlik başındakilerin düzenli sosyal medya kullanımının zamanla okuma ve kelime dağarcığı gelişimini zayıflatabileceğini gösteriyor. Araştırma ayrıca dikkat sorunları ve bazı sınırlı hız yararları buldu.
Yapay zeka Sahra Altı Afrika’da sağlık hizmetlerini değiştiriyor
Sahra Altı Afrika’da yapay zeka pilotları temel sağlık hizmetlerinde tanı ve lojistiği hızlandırıyor. Kenya, Ghana ve Ruanda örneklerinde erken sonuçlar daha hızlı teşhis ve azalan komplikasyonlar gösteriyor; düzenleme ve veri güvenliği hâlâ önemli bir sorun.