Longtempa kampanjo de la Ngogo Chimpanzee Project, komencita en 1995, priskribas kompleksajn ŝanĝojn en la sociala vivo de ĉimpanzoj en Ngogo, Kibale Nacia Parko. Kiam la projekto komenciĝis, la bazo estis klare pli ol 100 individuoj kaj poste la aro kreskis al ĉirkaŭ 200. Inter 1998 kaj 2014 la ĉimpanzoj funkciis kiel unu unuo, sed en 2015 kreskanta agresemo inter du subgrupoj — nomataj centra kaj okcidenta — kaŭzis malfortigon de sociaj ligiloj.
En 2016 la okcidenta subgrupo sendis teritorian patrolon al la centra grupo kaj maskloj batalis. Du jarojn poste, en 2018, okcidentaj ĉimpanzoj mortigis junan plenkreskan masklon. Poste la grupoj ĉesis havi socian kaj reproduktan kontakton. Kiam la disfendo okazis, la okcidenta grupo havis 76 individuojn kaj la centra 116; kutime pli grandaj grupoj uzas sian numeran superiĝon por ataki pli malgrandajn, tamen la centra grupo ne venĝis. La 1-a de decembro 2025 la okcidenta grupo estis kalkulita je 108 individuoj, dum la centra falis al 76.
En la sekvaj sep jaroj membroj de la okcidenta grupo mortigis sep plenkreskajn masklojn kaj 17 idojn, t.e. pli ol 20 iamajn grupanojn. Mitani, ĉefa aŭtoro, interpretas tion kiel signon, ke ĉimpanzoj traktas eksterulojn kiel malamikojn sendepende de pasintaj rilatoj. Aaron Sandel notis, ke la kazo defias ideojn pri homa militado movata ĉefe de kulturaj markiloj, kaj ke la okazaĵoj montras bazajn rilatajn dinamikojn kiel ŝanĝiĝantajn aliancojn kaj rivalecojn. Mitani ankaŭ emfazis, ke kombino de faktoroj — inter ili tre granda grupo-grandeco kaj antaŭaj mortoj en 2014 — probable kaŭzis la disfendon, kaj li subtenas la valoron de longtempaj, federacie subtenataj esploroj por malkovri kompleksajn sociajn ŝanĝojn.
Kunaŭtoroj venas el pluraj institucioj, inter kiuj University of Michigan, University of Utah, Utah Natural History Museum kaj Arizona State University. La rezulto aperas en la revuo Science.
Malfacilaj vortoj
- subgrupo — membroj ene de pli granda grupo, subdividosubgrupoj
- agresemo — tendenco al atakoj aŭ konfliktoj
- malfortigo — proceso kiu malplifortigas rilaton aŭ ligonmalfortigon
- patrolo — grupo kiu kontrolas aŭ gardas teritorionpatrolon
- disfendo — disiĝo aŭ apartigo inter antaŭe unuiĝintaj membroj
- mortigi — kaŭzi la morton de alia per agomortigis
- alianco — interkonsento aŭ kunlaboro inter grupoj aŭ individuojaliancojn
- rivaleco — konkurenco aŭ konflikto pro potenco aŭ resursojrivalecojn
Konsilo: ŝovu la musmontrilon, fokusu aŭ tuŝu la reliefigitajn vortojn en la artikolo por vidi rapidajn difinojn dum legado aŭ aŭskultado.
Diskutaj demandoj
- Kiel vi opinias, kiu rolo havis grup-grandeco en la disfendo kaj sekvaj atakoj?
- Ĉu kaj kiel longtempaj studoj helpas kompreni kompleksajn sociajn ŝanĝojn en bestaj grupoj?
- Kio signifas por nia kompreno pri homa militado la fakto, ke ĉimpanzoj traktis iaman grupanon kiel eksterulon?
Rilataj artikoloj
Nova fizika modelo por klaraj MRI-skanadoj
Esploristoj ĉe Rice University kaj Oak Ridge National Laboratory evoluigis modelon, publikigitan en The Journal of Chemical Physics, kiu ligas molekulan movadon al la signalo mezurata de klinikaj MRI-aparatoj. La kodo estas malfermfonta kaj la metodo havas plurajn aplikojn.
Mildaj vintroj kaj fruaj gemoj en Vaŝingtonio
Washington State Climate Office raportis rekord-varman decembron kaj daŭran mildan vintron en Vaŝingtonio. Frue aperantaj gemoj en februaro vekis demandon pri kiel plantoj detektas sezonajn ŝanĝojn; profesoro Takato Imaizumi studas la relevantajn genojn.
Studado: pli alta inflamo ligita al prefero de sociaj retoj
Esploro de David Lee ĉe University at Buffalo trovis, ke pli altaj niveloj de inflamo estas rilataj al forta prefero por interagi per sociaj retoj anstataŭ renkontiĝi persone. La studo mezuris CRP kaj uzis ekranotempajn datumojn.
