Hồ băng tăng và rủi ro vỡ hồ ở Hindu Kush-HimalayaCEFR B2
2 thg 10, 2025
Phỏng theo Qian Sun, Global Voices • CC BY 3.0
Ảnh: Tanveer Mazhar, Unsplash
Khu vực Hindu Kush-Karakoram-Himalaya đang mất băng nhanh do ấm lên toàn cầu, và nhiều hồ băng mới hình thành khi băng tan. Hồ băng có thể làm mất băng nhanh hơn và đôi khi vỡ, gây ra lũ do hồ băng vỡ (GLOF) với sức phá hoại lớn cho cộng đồng hạ lưu và hạ tầng. Kể từ 1990, hồ băng toàn cầu đã tăng khoảng 53 percent về số lượng, 51 percent về diện tích mặt nước và 48 percent về thể tích.
Số nạn nhân GLOF khác nhau theo khu vực: 393 deaths ở dải Alps châu Âu trong nghìn năm qua, 5,745 ở Nam Mỹ và 6,300 ở Trung Á. Vùng High Mountain Asia, gồm HKH, là khu vực có nguy cơ cao nhất thế giới, với khoảng 9.3 million người có nguy cơ, chiếm khoảng 62 percent dân số dễ bị tổn thương trên toàn cầu. India, Pakistan và China là trong bốn quốc gia đông dân bị ảnh hưởng nhất; India và Pakistan được đánh giá có nguy cơ cao nhất toàn cầu.
Một chuỗi sự kiện năm 2023 minh họa mức rủi ro: 14.7 million cubic meters băng vĩnh cửu trượt vào hồ South Lhonak ở cao độ 5,200 meters, tạo ra một sóng va chạm cao 20-meter và phóng thích 50 million cubic meters nước. Lũ mang theo khoảng 270 million cubic meters trầm tích và mảnh vỡ, cắt một hành lang dài 385-kilometer dọc sông Teesta tới Bangladesh, gây 55 deaths và phá hủy công trình, trong đó có đập thủy điện Teesta III.
Các sự kiện khác cho thấy hậu quả nặng: năm 2020, GLOF tại Jinwuco, China giải phóng ước tính 10 million cubic meters nước và phá hủy khoảng 382.43 mu (25.5 hectares) đất nông nghiệp. Từ kinh nghiệm này, chuyên gia như Wang Shijin và Xu Baiqing nhấn mạnh rằng đánh giá rủi ro phải dựa trên thể tích nước, độ ổn định đống bồi (moraine) và thiệt hại có thể ở hạ lưu. Ở điểm rủi ro cao cần hệ thống quan sát, cảnh báo sớm và công trình phòng ngừa, đồng thời tất cả phụ thuộc vào dữ liệu tốt và hợp tác quốc tế.
- Giám sát từ không gian, trên không và mặt đất cần được mở rộng.
- Danh mục hồ băng giúp đánh giá rủi ro và lập kế hoạch.
- Công trình phòng ngừa và cảnh báo sớm có thể giảm thiệt hại.
Từ khó
- hồ băng — vùng nước xuất hiện do băng tan trên núi
- băng vĩnh cửu — khối nước đá tồn tại quanh năm trên núi
- đống bồi — đống đất và đá tích tụ do băng di chuyển
- trầm tích — hạt đất, cát và đá nhỏ lắng xuống trong nước
- hạ lưu — vùng hoặc phần sông nằm thấp hơn thượng nguồn
- cảnh báo sớm — hệ thống báo trước nguy hiểm để giảm thiệt hại
- thể tích — lượng không gian mà chất lỏng chiếm
Mẹo: di chuột, dùng phím Tab hoặc chạm vào các từ được tô sáng trong bài để xem định nghĩa nhanh ngay khi bạn đọc hoặc nghe.
Câu hỏi thảo luận
- Những khó khăn chính khi mở rộng giám sát và cảnh báo sớm ở vùng núi cao như HKH là gì? Hãy nêu vài ví dụ.
- Tại sao dữ liệu tốt và hợp tác quốc tế lại quan trọng trong đánh giá rủi ro hồ băng?
- Cộng đồng hạ lưu có thể làm gì để giảm rủi ro và thiệt hại khi có GLOF? Vui lòng nêu vài biện pháp khả thi.
Bài viết liên quan
Hành lang Xanh Kivu-Kinshasa bảo vệ Virunga và phục hồi kinh tế
Xung đột ở miền đông DRC làm tăng nghèo đói và hại môi trường, với gần 50% Vườn Virunga dưới quyền các nhóm vũ trang. Chính phủ thành lập Hành lang Xanh Kivu-Kinshasa để trồng rừng, phục hồi và phát triển kinh tế bền vững.