Nhóm do Terry Hunt, Trường Nhân chủng học, Đại học Arizona, xây dựng mô hình 3D kỹ thuật số đầu tiên cho mỏ Rano Raraku — nơi các nghệ nhân Rapanui chạm khắc tượng moai. Họ bay drone và thu thập khoảng 11.000 ảnh trên nhiều chuyến thực địa; phần mềm ghép ảnh (photogrammetry) xử lý dữ liệu trong vài tuần để tạo hồ sơ 3D chi tiết, sau đó các nhà khảo cổ dành nhiều giờ phân tích vị trí, kích thước và tư thế của gần 1.000 tượng.
Một bài trên PLOS One sử dụng dữ liệu này cho thấy việc sản xuất moai diễn ra tại gần 30 xưởng phân tán, và các tác giả kết luận rằng quyền lực cao nhất có thể nằm ở cấp bộ tộc (mata), mỗi mata có thể gồm khoảng 100 người. Những nghiên cứu liên quan, công bố trên Journal of Archaeological Science, kết hợp quét 3D và khảo cổ thực nghiệm, gợi ý moai có thể được "đi bộ" vào vị trí; Hunt từng tái hiện một moai đi bộ với bản sao nặng 4.35 tấn vào năm 2012.
Một nghiên cứu khác dùng mô hình máy tính và di chỉ khảo cổ cho thấy chuột Polynesia có thể góp phần phá rừng cọ: mô hình dự đoán hơn 11 triệu chuột có thể đã ăn tới 95% hạt cọ trên đảo. Dữ liệu số đã được chia sẻ với Comunidad Indígena Mau Henua, và các tác giả nhấn mạnh giá trị của mô hình cho giám sát địa phương, quy hoạch bảo tồn và nghiên cứu hành động tập thể trên Rapa Nui.
- Thu thập dữ liệu bằng drone và photogrammetry
- Phân tích bằng GIS và nhận diện tượng
- Chia sẻ dữ liệu với cộng đồng địa phương
Từ khó
- ghép ảnh — tạo ảnh ba chiều từ nhiều ảnh
- xưởng — nơi làm việc để sản xuất vật phẩm
- bộ tộc — nhóm người cùng tổ tiên và lãnh thổ
- khảo cổ thực nghiệm — thử nghiệm cách làm cũ để hiểu quá khứ
- di chỉ — nơi còn lại dấu vết hoạt động xưa
- phá rừng — làm mất đi khu rừng cây cối
- quy hoạch — lập kế hoạch sử dụng đất, bảo vệ
Mẹo: di chuột, dùng phím Tab hoặc chạm vào các từ được tô sáng trong bài để xem định nghĩa nhanh ngay khi bạn đọc hoặc nghe.
Câu hỏi thảo luận
- Bạn nghĩ việc chia sẻ dữ liệu số với cộng đồng địa phương mang lại lợi ích gì? Hãy nêu ít nhất hai lợi ích theo nội dung bài.
- Mô hình cho rằng chuột góp phần phá rừng cọ. Theo bạn, những biện pháp bảo tồn thực tế nào có thể áp dụng trên đảo?
- Việc tái hiện và phân tích 3D đã gợi ý moai có thể được "đi bộ". Điều này thay đổi hiểu biết về cách di chuyển tượng như thế nào? Hãy giải thích ngắn.
Bài viết liên quan
Cảm biến nhà và AI giám sát sức khỏe người mắc ALS
Nhóm tại University of Missouri thử nghiệm hệ thống cảm biến trong nhà kết hợp trí tuệ nhân tạo để theo dõi thay đổi chức năng ở người mắc xơ cứng teo cơ một bên (ALS). Dự án xác minh dữ liệu rồi phát triển mô hình dự báo và tích hợp cảnh báo vào chăm sóc lâm sàng.
