Iran đối mặt khủng hoảng nước nghiêm trọngCEFR B2
10 thg 8, 2025
Phỏng theo Reza Talebi, Global Voices • CC BY 3.0
Ảnh: Matin Hosseini, Unsplash
Nắng nóng mùa hè và các đợt mất điện rộng khắp đã làm trầm trọng thêm tình trạng khẩn cấp về nước ở Iran. Theo dữ liệu Iran Open Data, chính phủ đã đóng cửa cơ quan công quyền tại ít nhất 12 tỉnh và cảnh báo về khả năng áp dụng đợt cắt điện toàn quốc kéo dài một tuần để tiết kiệm năng lượng. Các cảnh báo hạn hán tập trung vào nhiều hồ và đầm quan trọng trong nước.
Các số liệu chính cho thấy mức giảm lớn ở nguồn bề mặt: tính đến 11/7/2025, đập Karaj giảm 58%, Lar 34%, Taleghan 32%, và hai đập Latyan cùng Mamloo giảm tổng cộng 47%. Từ đầu năm thủy văn, lưu lượng vào các đập là 22.4 tỷ m³, giảm 43% so với năm trước, và hiện chỉ 46% công suất hồ chứa cả nước còn đầy, thấp hơn 26 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm trước. Đập Karaj có dung tích 179 triệu m³ nhưng hiện chỉ còn 11 triệu m³, tương đương 7% dung tích.
Sự suy giảm nguồn nước bề mặt đi cùng tình trạng khai thác nước ngầm quá mức. Lượng mưa trung bình năm thủy văn là 101 mm, thấp hơn 37% so với trung bình dài hạn; tại Tehran lượng mưa giảm 46%. Lưu lượng vào hệ thống chứa nước quốc gia giảm xuống còn 9.5 tỷ m³, ít hơn 3.5 tỷ m³ so với năm trước. Có khoảng 300.000 giếng trái phép và 500.000 giếng hợp pháp; Bộ Năng lượng nói khai thác không nên vượt quá 48 tỷ m³ mỗi năm nhưng hiện mức khai thác vượt quá 54 tỷ m³. Hậu quả gồm lún đất tới khoảng 30 cm mỗi năm ở một số khu vực, gấp 1.5 lần so với năm trước.
Quan chức cảnh báo rằng Tehran, Alborz và một phần Qazvin đang chịu áp lực nước cao nhất. Tiêu thụ ở Tehran cần giảm từ 3.7 tỷ m³ xuống 2.2 tỷ m³ vào năm 2028; phân bổ nước có thể xảy ra vào mùa hè 2025 và đi kèm rủi ro như biến động áp lực, xâm nhập trầm tích và áp lực lên cư dân. Các dự án lớn lâu nay như Iranrud và các chuyển nước khác vẫn chưa được thực hiện. Vì hơn 95% nước được dùng cho nông nghiệp, chuyên gia khuyên cải cách cơ cấu nông nghiệp, thay đổi thói quen tiêu dùng, tái sử dụng nước xám và giới hạn tăng trưởng đô thị; do ràng buộc kinh tế và chính trị, không có giải pháp quy mô lớn rõ ràng ngay lập tức và có thể phải áp dụng phân bổ nghiêm ngặt hoặc các biện pháp quyết liệt khác.
Từ khó
- hạn hán — thiếu mưa kéo dài, giảm nguồn nước
- nguồn bề mặt — nước trên sông, hồ và đập
- lưu lượng — số lượng nước chảy trong thời gian
- khai thác nước ngầm — lấy nước từ tầng ngậm nước dưới đất
- giếng trái phép — giếng khoan không được cấp phép hợp pháp
- lún đất — sụt hạ bề mặt đất theo thời gian
- phân bổ nước — chia nước theo vùng hoặc theo mùa
- tái sử dụng nước xám — dùng lại nước sinh hoạt đã qua xử lý
Mẹo: di chuột, dùng phím Tab hoặc chạm vào các từ được tô sáng trong bài để xem định nghĩa nhanh ngay khi bạn đọc hoặc nghe.
Câu hỏi thảo luận
- Hãy nêu hai biện pháp ngắn hạn trong bài có thể giúp giảm áp lực nước ở các thành phố như Tehran và giải thích vì sao chúng hữu ích.
- Bài đề cập tới các rủi ro khi phân bổ nước (ví dụ: biến động áp lực, xâm nhập trầm tích). Những rủi ro này có thể ảnh hưởng thế nào đến sinh hoạt hàng ngày của cư dân?
- Tác giả nói không có giải pháp quy mô lớn rõ ràng ngay lập tức vì ràng buộc kinh tế và chính trị. Bạn nghĩ điều này khiến việc giải quyết khủng hoảng nước khó hơn như thế nào?
Bài viết liên quan
Giám sát không khí thời gian thực bằng AI và cảm biến ở Nam Phi
Các nhà khoa học ở Nam Phi dùng phương pháp từ vật lý hạt để theo dõi chất lượng không khí thời gian thực. Hệ thống AI_r kết hợp cảm biến IoT chi phí thấp và trí tuệ nhân tạo, đang thử nghiệm ở Soweto và mở rộng tới Sedibeng.
