Trí tuệ nhân tạo đang phát triển nhanh trên thế giới, nhưng ở châu Phi hạ Sahara hai rào cản cơ bản cản trở việc áp dụng rộng rãi là mạng điện không đáng tin cậy và kết nối internet đắt, chậm. Lục địa này có hơn 1,5 tỷ người và hơn một nửa sống ở vùng nông thôn; theo IEA, tới 2025 gần 600 triệu người sẽ thiếu tiếp cận điện. Con số này chiếm 43% dân số châu Phi, và 85% những người không có điện sống ở châu Phi hạ Sahara.
Một số quốc gia như South Africa, Ghana và Kenya có tỷ lệ điện khí hóa cao hơn, còn Niger, Chad và South Sudan có hơn 80% dân ở khu vực không có điện ổn định. Mất điện là thực tế hàng ngày ở South Africa và Côte d’Ivoire. Walid Sheta từ Schneider Electric nêu rằng cần chính phủ, doanh nghiệp và đối tác tài chính hành động cùng nhau. Folli Herbert Amouzougan lập luận không thể triển khai các dự án công nghệ lớn nếu ngành năng lượng chưa ổn định và lưới chưa phủ tối thiểu 95% lãnh thổ.
Về kết nối, năm 2024 châu Phi hạ Sahara chiếm 75% sự mở rộng phủ sóng internet di động toàn cầu, nhưng độ thâm nhập ở nông thôn vẫn rất thấp. Độ trễ cao và các phiên kết nối bị ngắt sau mỗi 10 phút là chuyện thường; chi phí dữ liệu cũng là rào cản lớn, với 1 GB dữ liệu có giá từ 2% đến 10% thu nhập trung bình ở nhiều nước, và internet có thể tiêu tốn hơn một phần tư lương tháng với một số người.
Các startup và doanh nghiệp nhỏ chịu chi phí cao hơn do cần VPN, dữ liệu đắt và thời gian chờ lâu, nên đôi khi không tiếp cận được công cụ nâng cao. Những hệ thống năng lượng mặt trời độc lập do M-Kopa và Bboxx cung cấp chỉ đủ cho điện thoại và đèn, chứ không thể vận hành máy tính hiệu năng cao, bộ định tuyến hay máy chủ cục bộ cần cho AI. Giải pháp như năng lượng mặt trời quy mô lớn, cáp ngầm, mô hình AI hoạt động ngoại tuyến và đầu tư có mục tiêu đã tồn tại, nhưng thiếu cam kết chính trị và kinh tế để triển khai rộng.
- Tương lai của AI sẽ phụ thuộc vào điều kiện ở trường học, trung tâm y tế và startup địa phương.
- Cần hành động liên ngành để mở rộng điện và kết nối.
Từ khó
- điện khí hóa — tỷ lệ dân có điện dùng
- lưới — hệ thống dây và trạm truyền điện
- độ trễ — thời gian phản hồi khi kết nối mạng
- độ thâm nhập — tỷ lệ người dùng một dịch vụ
- cáp ngầm — dây cáp đặt dưới mặt đất hoặc biển
- ngoại tuyến — hoạt động mà không cần kết nối internet
Mẹo: di chuột, dùng phím Tab hoặc chạm vào các từ được tô sáng trong bài để xem định nghĩa nhanh ngay khi bạn đọc hoặc nghe.
Câu hỏi thảo luận
- Những hành động liên ngành nào bạn cho là cần thiết để mở rộng điện và kết nối ở vùng nông thôn?
- Mô hình AI hoạt động ngoại tuyến có thể cải thiện dịch vụ tại trường học và trung tâm y tế như thế nào?
- Theo bạn, ưu và nhược điểm khi đầu tư vào cáp ngầm và năng lượng mặt trời quy mô lớn là gì?
