Mất ngủ và thiếu ngủ là vấn đề sức khỏe cộng đồng với hậu quả về an toàn. Khảo sát Sức khỏe Thụy Sĩ gần đây cho biết khoảng một phần ba dân số gặp rối loạn giấc ngủ; phụ nữ và người trẻ từ 15 đến 39 tuổi bị ảnh hưởng nhiều. Đến nay, chưa có phương pháp trực tiếp và khách quan để đo tình trạng thiếu ngủ trong dịch thể cơ thể.
Các nhà nghiên cứu tại Viện Y học Pháp y và Viện Dược lý và Độc chất học thuộc Đại học Zurich đã tìm kiếm dấu hiệu chuyển hóa của thiếu ngủ trong nước bọt. Họ kiểm tra xem một mẫu nước bọt đơn lẻ có thể phát hiện thiếu ngủ cấp tính hay không. Nghiên cứu tuyển 20 nam thanh niên khỏe, vốn ngủ bình thường 7–9 giờ mỗi đêm. Người tham gia hoàn thành ba điều kiện thí nghiệm theo thứ tự ngẫu nhiên: một đêm không ngủ; bốn đêm liên tiếp mỗi đêm ngủ 6 giờ; và điều kiện đối chứng với thói quen ngủ 8 giờ.
Nhóm phân tích mẫu bằng khối phổ độ phân giải cao và áp dụng học máy để tìm trong hàng chục nghìn phân tử những mẫu liên quan tới thiếu ngủ cấp tính. Họ báo cáo rằng khoảng 10% phân tử sinh học trong nước bọt bị ảnh hưởng và nghiên cứu xác định 10 dấu ấn sinh học có khả năng chỉ rõ mệt mỏi một cách đáng tin cậy. Bộ dấu ấn này đã được cấp bằng sáng chế và sẽ được xác thực trong một nghiên cứu hiện trường quốc tế quy mô lớn, nhằm kiểm tra độ tin cậy trong điều kiện đời sống hàng ngày, bao gồm ca làm, rượu, thuốc men và các yếu tố khác.
Về dài hạn, công trình có thể dẫn tới một xét nghiệm nhanh tại chỗ để phát hiện mệt mỏi khách quan, qua đó góp phần cải thiện an toàn giao thông và an toàn ở nơi làm việc. Nghiên cứu được công bố trên Journal of Proteome Research. Nguồn: University of Zurich.
Từ khó
- thiếu ngủ — tình trạng ngủ không đủ giờ cần thiếtthiếu ngủ cấp tính
- mất ngủ — khó đi vào giấc ngủ hoặc duy trì giấc ngủ
- dấu ấn sinh học — chỉ số sinh học báo hiệu tình trạng sức khỏe
- nước bọt — chất lỏng trong miệng dùng để thử nghiệm
- khối phổ — kỹ thuật phân tích phân tử theo khối lượng
- học máy — phương pháp dùng máy tính học từ dữ liệu
- xác thực — kiểm tra để chắc chắn kết quả đúng
Mẹo: di chuột, dùng phím Tab hoặc chạm vào các từ được tô sáng trong bài để xem định nghĩa nhanh ngay khi bạn đọc hoặc nghe.
Câu hỏi thảo luận
- Bộ dấu ấn sinh học cần được xác thực trong điều kiện đời sống hàng ngày. Theo bạn, những yếu tố đời sống nào (ví dụ: ca làm, rượu, thuốc men) có thể ảnh hưởng tới kết quả xét nghiệm và vì sao?
- Nếu có một xét nghiệm nhanh tại chỗ để phát hiện mệt mỏi, nó sẽ thay đổi thế nào về an toàn giao thông và an toàn nơi làm việc ở cộng đồng bạn?
- Việc sử dụng dữ liệu sinh học để xác định mệt mỏi có thể gây ra những lợi ích và rủi ro nào về quyền riêng tư và trách nhiệm pháp lý?
