Các cú sốc khí hậu đang làm thay đổi hệ sinh thái ở châu Phi và mở ra những con đường mới lây lan bệnh. Tại Bazua, vùng Upper East của Ghana, nông dân Martin Ariku cho biết vụ mùa năm nay thất bại sau hạn sớm rồi mưa ngắn nhưng dữ dội, khiến cây trồng bị nhấn chìm. Sản lượng giảm mạnh: còn khoảng 5 bao 100 kg trên một acre cho ngô, lúa, đậu cowpea, đậu nành và kê, so với mức thông thường 15 bao; cả giống kê do SNV Ghana đưa vào cũng không chịu nổi những biến động nhanh.
Những thay đổi về nhiệt độ và mưa tạo điều kiện cho sâu hại và véc tơ truyền bệnh phát triển. Các nhà khoa học ghi nhận nhiệt độ cao hơn làm tăng tốc chuyển hóa và sinh sản của sâu, giúp chúng mở rộng phạm vi. Khảo sát của CABI cho thấy 98 per cent nông dân ở Ghana và Zambia báo cáo cây ngô bị nhiễm Fall Armyworm; tổn thất trung bình là 26.6 per cent ở Ghana và 35 per cent ở Zambia, và CABI ước tính thiệt hại ngô lần lượt là US$177 million ở Ghana và US$159 million ở Zambia. Copperfield Banini thuộc Bộ Lương thực và Nông nghiệp Ghana cảnh báo rằng điều kiện ấm lên nuôi dưỡng quần thể sâu tơ.
Hệ quả nông nghiệp liên quan mật thiết tới y tế công cộng: thiếu lương thực và thu nhập làm tăng suy dinh dưỡng, suy giảm miễn dịch và khiến cộng đồng dễ tổn thương hơn trước dịch bệnh. Shauna Richards tại ILRI nêu ra rằng vũng nước mới hình thành sau mưa lớn là nơi sinh sản cho muỗi; lũ lụt còn có thể trộn nước thải vào nguồn nước uống, làm tăng nguy cơ dịch tả. Thảm thực vật dày ở vùng ẩm ướt cũng tạo môi trường cho côn trùng mang bệnh. Ở Ashanti, gia đình Krampah ở Bekwai báo cáo đêm nóng hơn và số ca sốt rét tăng; Patience Kiyuka nhấn mạnh sự xuất hiện của Anopheles stephensi ở các thành phố như Nairobi, gây nguy cơ sốt rét đô thị và buộc phải xem lại việc dùng màn và phun trong nhà. Đợt bùng phát Rift Valley fever ở Đông Phi theo sau mưa lớn cho thấy nguy cơ tràn lây từ động vật sang người có thể tăng theo biến đổi khí hậu, điều được nhấn mạnh trong nghiên cứu One Health Horizon Scanning.
Ama Essel cảnh báo nhiều phòng khám thiếu công trình kiên cố, điện ổn định và chuỗi lạnh vaccine. Bà kêu gọi hoàn thiện cơ sở hạ tầng, đầu tư vaccine và hệ thống giao thông cùng năng lượng tốt hơn, và đảm bảo nguồn kinh phí khi khủng hoảng khí hậu tiếp tục tiến triển.
- Cơ sở hạ tầng y tế kiên cố hơn
- Đầu tư vào vaccine và chuỗi lạnh
- Cải thiện hệ thống giao thông và năng lượng
- Bảo đảm nguồn kinh phí bền vững
Từ khó
- sốc — sự kiện gây thay đổi đột ngột và mạnhcú sốc
- véc tơ — sinh vật truyền mầm bệnh cho người hoặc động vật
- sâu — côn trùng ăn cây trồng gây thiệt hạisâu hại
- quần thể — tập hợp các cá thể của cùng một loài
- chuỗi lạnh — hệ thống giữ vaccine và hàng hóa lạnh khi vận chuyển
- suy dinh dưỡng — tình trạng cơ thể thiếu chất, suy yếu sức khỏe
- bùng phát — sự xuất hiện nhanh và quy mô của bệnh dịch
Mẹo: di chuột, dùng phím Tab hoặc chạm vào các từ được tô sáng trong bài để xem định nghĩa nhanh ngay khi bạn đọc hoặc nghe.
Câu hỏi thảo luận
- Những ưu tiên nào bạn cho là quan trọng nhất để củng cố cơ sở hạ tầng y tế ở vùng dễ chịu tác động khí hậu? Vì sao?
- Các biện pháp nào nông dân có thể thực hiện để giảm rủi ro sâu bệnh khi thời tiết thay đổi? Hãy nêu ví dụ cụ thể.
- Việc đầu tư vào vaccine và chuỗi lạnh có thể ảnh hưởng thế nào tới khả năng ứng phó dịch bệnh trong khủng hoảng khí hậu? Hãy giải thích ngắn gọn.
