Một nghiên cứu toàn cầu, công bố trên tạp chí Science, kết luận rằng động vật hoang dã không chỉ bị ảnh hưởng gián tiếp bởi mất môi trường sống mà còn phản ứng trực tiếp với sự xuất hiện của con người. Công trình là kết quả của một hợp tác sáu năm giữa các nhà nghiên cứu tại Yale và hơn 50 tổ chức học thuật và chính phủ, do Ruth Oliver và Scott Yanco dẫn đầu; Walter Jetz của Yale cũng tham gia nghiên cứu.
Các nhà khoa học gắn thiết bị GPS cho 37 loài (22 loài chim và 15 loài thú) trên khắp Hoa Kỳ, trong đó có nai đuôi trắng, sói xám, chó rừng, gấu trúc, chồn và một vài loài mèo lớn; các loài chim theo dõi gồm kền kền, diều hâu, vịt, sếu và cò. Họ thu thập khoảng 11.8 triệu điểm vị trí từ hơn 4.500 cá thể và kết hợp dữ liệu này với dữ liệu điện thoại di động cùng các chỉ số vệ tinh về mức xáo trộn do con người.
Nhờ việc so sánh dữ liệu năm 2019 và thay đổi trong thời kỳ phong tỏa năm 2020, nhóm nghiên cứu có thể tách được tác động trực tiếp của sự hiện diện con người khỏi các thay đổi cảnh quan lâu dài. Họ phát hiện hơn 65% loài thay đổi hành vi khi có con người hiện diện, với phản ứng khác nhau giữa các loài và tính linh hoạt qua các năm.
Các tác giả nhấn mạnh rằng mất môi trường sống vẫn là nguyên nhân chính gây suy giảm đa dạng sinh học, nhưng tác động trực tiếp từ việc con người sử dụng cảnh quan cũng quan trọng. Nghiên cứu gợi ý rằng các biện pháp bảo tồn nhắm mục tiêu sẽ hiệu quả hơn, ví dụ:
- hạn chế giao thông vào những thời điểm then chốt;
- giảm xáo trộn ở các hệ sinh thái nhạy cảm;
- thiết kế chiến lược bảo tồn theo địa điểm và thời gian cụ thể.
Yanco cho rằng chiến lược bảo tồn cần rất cụ thể và không thể áp dụng chung cho mọi nơi.
Từ khó
- mất môi trường sống — sự giảm hoặc mất nơi sinh sống của loài
- tác động trực tiếp — ảnh hưởng xảy ra ngay do con người có mặt
- xáo trộn — sự thay đổi hoặc làm rối loạn môi trường tự nhiên
- đa dạng sinh học — số lượng và khác biệt của loài trong khu vực
- phong tỏa — giai đoạn hạn chế đi lại và hoạt động xã hội
- bảo tồn — hoạt động giữ và phục hồi môi trường và loài
Mẹo: di chuột, dùng phím Tab hoặc chạm vào các từ được tô sáng trong bài để xem định nghĩa nhanh ngay khi bạn đọc hoặc nghe.
Câu hỏi thảo luận
- Bạn nghĩ việc hạn chế giao thông vào những thời điểm then chốt sẽ ảnh hưởng thế nào đến cộng đồng địa phương và đời sống hoang dã? Hãy nêu vài ví dụ.
- Hãy nêu lợi ích và khó khăn khi thiết kế chiến lược bảo tồn theo địa điểm và thời gian cụ thể.
- Mất môi trường sống được gọi là nguyên nhân chính gây suy giảm đa dạng sinh học. Bạn ưu tiên thực hiện biện pháp nào để bảo vệ đa dạng sinh học? Vì sao?
