Nhân Ngày Thế giới phòng chống sốt rét, bài viết nhấn mạnh rằng châu Phi đang ở một bước ngoặt: sau hai thập kỷ đạt tiến bộ y tế rõ rệt, nhiều chỉ số hiện chững lại hoặc đảo chiều. Ở 15 quốc gia thuộc vùng Hạ Sahara châu Phi, tuổi thọ tăng từ 49 lên 61 tuổi và tỷ lệ tử vong trẻ dưới 5 tuổi đã giảm một nửa trong hai mươi năm qua, nhưng áp lực gần đây đe dọa các thành quả đó.
Năm 2024, châu Phi ghi nhận hơn 270 triệu ca sốt rét và gần 595.000 ca tử vong, chiếm phần lớn gánh nặng toàn cầu. Sau nhiều năm giảm, tỷ lệ tử vong ở trẻ em bắt đầu tăng trở lại. Bằng chứng cho thấy gần ba phần tư các ca tử vong ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ liên quan đến nhiều tình trạng cùng lúc, gồm sốt rét, suy dinh dưỡng và viêm phổi.
Sự phân mảnh hiện hữu trong cả hệ thống y tế và nghiên cứu: nhiều chương trình theo chiều dọc chuyên biệt đã cứu mạng nhưng thường tách rời khỏi cơ cấu quốc gia; nghiên cứu thì ưu tiên kết quả ngắn hạn và thử nghiệm sản phẩm, còn nghiên cứu hệ thống và khoa học triển khai thiếu kinh phí. Dữ liệu thường được tạo ra nhưng không được chuyển dịch thành chính sách hay thực hành hiệu quả.
Cần nhiều nghiên cứu lâm sàng và nghiên cứu triển khai ngay trong hệ thống của châu Phi, gần cộng đồng bị ảnh hưởng, để trả lời các câu hỏi thực tiễn về biện pháp hiệu quả và cách triển khai quy mô lớn. Kenya, qua KEMRI và KEMRI-Wellcome Research Programme, là ví dụ của mô hình tích hợp cộng đồng, nghiên cứu và chính sách; sáng kiến như CHAMPS cung cấp dữ liệu theo thời gian thực để định hướng chính sách về tử vong trẻ em và dùng kháng sinh. Tiến bộ vắc xin và chiến lược tiêm chủng đã cứu ít nhất 1.8 million mạng sống ở châu Phi trong 2023, nhưng việc áp dụng nhanh còn phụ thuộc vào hệ thống quản lý và phân phối; hài hòa qua các cơ quan như African Medicines Agency là then chốt.
Tích hợp sự tham gia cộng đồng, nghiên cứu, giám sát và chính sách, cùng củng cố thể chế địa phương và gắn nghiên cứu vào hệ thống chăm sóc, là ưu tiên để thu hẹp khoảng cách giữa kiến thức và hành động và có thể cứu sống nhiều người. Bài viết do Edwine Barasa và David Mukanga đồng ký.
Từ khó
- bước ngoặt — thời điểm xảy ra thay đổi quan trọng
- chững lại — ngừng tiến triển hoặc phát triển chậm lại
- đảo chiều — thay đổi hướng đi theo hướng ngược lại
- phân mảnh — chia thành nhiều phần rời rạc không liên thông
- chiều dọc — mô hình hoặc chương trình chuyên biệt, tách rời
- triển khai — bắt đầu thực hiện một chính sách hoặc kế hoạch
- giám sát — theo dõi hoạt động hoặc tình trạng liên tục
- thể chế — các tổ chức và cơ quan quản lý địa phương
Mẹo: di chuột, dùng phím Tab hoặc chạm vào các từ được tô sáng trong bài để xem định nghĩa nhanh ngay khi bạn đọc hoặc nghe.
Câu hỏi thảo luận
- Tại sao tiến bộ y tế ở châu Phi lại chững lại hoặc đảo chiều, theo bài viết? Hãy nêu hai nguyên nhân từ văn bản và giải thích ngắn gọn.
- Bài viết nêu Kenya và các sáng kiến như CHAMPS là ví dụ của mô hình tích hợp. Theo bạn, lợi ích và khó khăn khi tích hợp cộng đồng, nghiên cứu và chính sách là gì?
- Vai trò của cơ quan khu vực như African Medicines Agency trong việc áp dụng vắc xin được mô tả ra sao? Bạn nghĩ cơ quan như vậy còn có thể làm gì để cải thiện phân phối vắc xin?
Bài viết liên quan
Nhãn “lành mạnh” của FDA và ảnh hưởng đến lựa chọn thực phẩm
FDA cập nhật định nghĩa "lành mạnh" trên bao bì vào năm 2024 và đề xuất một biểu tượng nhãn. Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy nhãn, đặc biệt là nhãn của FDA, làm tăng chọn đồ ăn lành mạnh và người tiêu dùng sẵn sàng trả thêm tiền.