Huai Hin Lad Nai là một làng Karen ở huyện Wiang Pa Pao, tỉnh Chiang Rai. Cộng đồng sinh sống trên hơn 10,000 rai (1,600 hectares) rừng và chỉ sử dụng 1,632 rai để canh tác. Làng được công nhận là vùng bảo hộ lối sống bản địa đầu tiên của Thái Lan và đã nhận nhiều giải thưởng bảo tồn, trong đó có UN Forest Hero Award.
Tháng 9 năm 2024, làng chịu trận lụt và sạt lở mà người dân gọi là thảm họa có một lần trong đời. Nhiều ruộng lúa và đồn điền chè bị thiệt hại và vài gia đình mất heo, một nguồn thu nhập quan trọng. Chaithawat Chomti điều phối trung tâm chỉ huy địa phương trong những tuần sau sự kiện khi đường vào bị chặn, không có nước sạch và tín hiệu điện thoại bị gián đoạn. Người già như Nivate Siri, 68 tuổi, mô tả các vụ sạt lở rất nghiêm trọng; Preecha Siri, 70 tuổi, nhớ các dấu hiệu động vật trước lũ như rùa và cua di chuyển lên chỗ cao.
Ngay sau thảm họa, xuất hiện các đoạn video và bản tin cáo buộc cộng đồng gây lụt do canh tác luân phiên, và một số nhà nghiên cứu cũng cho rằng có phá rừng. Các nhóm xã hội dân sự phản đối những bản tin này, gọi đó là thông tin sai và củng cố định kiến. Một nghiên cứu được trình bày vào tháng 2 năm 2025 nêu rằng biến đổi khí hậu và hậu quả của giấy phép khai thác gỗ trong quá khứ có thể là các yếu tố góp phần. Giảng viên Jatuporn Teanma nói kiểu thời tiết La Niña gây mưa lớn và sạt lở xảy ra cả ở vùng từng được cấp phép khai thác trước năm 1989, nơi còn nhiều cây gỗ mềm trên đất đã bị suy yếu; nghiên cứu cũng ghi nhận một số vụ sạt lở trong khu rừng do cộng đồng bảo vệ và không dùng để canh tác.
Người dân đã tăng cường canh gác và dùng hành vi động vật làm phần của giám sát địa phương. Họ muốn kết hợp tri thức truyền thống với khoa học và công nghệ để xây dựng hệ thống giám sát lâu dài và hy vọng trở thành mô hình cho cộng đồng có nguy cơ cao khác. Tuy nhiên, tồn tại rào cản pháp lý: luật hiện hành không công nhận sở hữu cộng đồng và luật lâm nghiệp trao quyền quản lý đất rừng cho chính phủ. Các nhà hoạt động kêu gọi sửa đổi hiến pháp để bảo vệ quyền cộng đồng và làm rõ rằng tài nguyên thiên nhiên thuộc về mọi công dân, không chỉ nhà nước.
- Diện tích rừng lớn, nhưng đất canh tác hạn chế.
- Có tranh luận giữa cáo buộc và phản ứng xã hội dân sự.
- Nghiên cứu nêu biến đổi khí hậu và giấy phép khai thác gỗ là yếu tố.
- Rào cản pháp luật cản trở quyền cộng đồng.
Từ khó
- sạt lở — đất hoặc đá trượt xuống, gây hư hại
- canh tác — trồng trọt và chăm sóc cây trồng để thu hoạch
- bảo hộ lối sống bản địa — bảo vệ quyền và văn hóa cộng đồng dân tộc
- biến đổi khí hậu — thay đổi lâu dài về mô hình thời tiết toàn cầu
- giấy phép khai thác gỗ — giấy tờ cho phép chặt và thu gỗ từ rừng
- sở hữu cộng đồng — quyền quản lý và sử dụng tài sản bởi cộng đồng
Mẹo: di chuột, dùng phím Tab hoặc chạm vào các từ được tô sáng trong bài để xem định nghĩa nhanh ngay khi bạn đọc hoặc nghe.
Câu hỏi thảo luận
- Người dân muốn kết hợp tri thức truyền thống với khoa học và công nghệ để xây dựng hệ thống giám sát lâu dài. Bạn nghĩ việc này sẽ giúp giảm rủi ro như thế nào? Nêu hai lý do.
- Luật hiện hành không công nhận sở hữu cộng đồng. Theo bạn, sửa đổi pháp luật nên tập trung vào điểm nào để bảo vệ quyền cộng đồng và quản lý rừng hiệu quả hơn?
- Các bản tin và video cáo buộc đã gây tranh luận. Làm thế nào để cải thiện thông tin công chúng về nguyên nhân thảm họa và tránh định kiến với cộng đồng?
