Tanzanya'da kuduzla mücadelede köpek aşılaması umut veriyor ^{CEFR B2}

Tanzanya'da kuduz hâlâ hem sağlık hem ekonomik açıdan önemli bir tehdit oluşturuyor. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre yılda yaklaşık 1,500 kişi kuduz köpek ısırıklarına bağlı enfeksiyonlar nedeniyle ölüyor. Maruziyet sonrası uygulanan tam aşı serisi (PEP) yaklaşık US$100 tutuyor; bu ücret birçok kişi için erişilemez durumda çünkü nüfusun %40'tan fazlası uluslararası yoksulluk sınırının altında. Bir örnek olarak, Mmongo köyünde bir çocuk Sokoine Hastanesi'nde hemen aşılanarak hayatı kurtarıldı; bu hızlı müdahalenin önemini gösteriyor.

Tanzanya, Zero by 30 hedefleri kapsamında 2030'a kadar insan ölümlerini üç yıl içinde yarı yarıya azaltmayı ve maliyetleri US$10 million düşürmeyi amaçlıyor. Ulusal kuduz kontrol stratejisi 2025'te Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü tarafından onaylandı. Araştırmacılar, kaynakta mücadele eden Tek Sağlık (One Health) yaklaşımının esas değişiklik olduğunu vurguluyor. Ifakara Health Institute ve Glasgow Üniversitesi gibi ortaklar, Lindi, Serengeti, Mtwara ve Pemba adası gibi riskli bölgelerde kitlesel köpek aşılamalarına liderlik etti; hedef, bulaşmayı durdurmak için en az %70 aşı kapsamına ulaşmak.

Pemba'da kitlesel aşılama kampanyaları kuduzu ortadan kaldırdı ve ada yedi yıldan uzun süredir hastalıktan ari kaldı. Entegre Isırık Vaka Yönetimi (Integrated Bite Case Management) veteriner hizmetleri ile halk sağlığını birbirine bağlayarak sürveyansı iyileştiriyor ve insan aşılarının gerektiği zaman kullanılmasını sağlıyor. Pratik engeller arasında uzak köyler (çoğu 50 ila 80 kilometre uzaklıkta) ve elektrik olmaması var; aşılar 2 ila 8 derece Celsius arasında saklanmalı. Bu nedenle araştırmacılar Zeepot gibi elektriksiz pasif soğutucular, termotolerant kuduz aşıları ve gerçek zamanlı izleme yapan mobil uygulamalar geliştirdi.

Ekonomik zararlar da ciddi. Mara bölgesinde bir aile kuduzlu bir hayvan yüzünden sekiz inek kaybetti; bunların değeri 6.4 million shillings (US$ 1,800) üzerindeydi. Aşı kampanyalarının bulunmadığı yerlerde insanlar korkudan köpekleri öldürebiliyor, oysa düzenli aşı rutinleri köpeklerin kabul edilmesini ve bakılmasını sağlıyor. Uluslararası destek artıyor; Gavi 2024'te rutin bağışıklama programları aracılığıyla 50'den fazla ülkede kuduz aşılarının uygulanmasını desteklemeye başladı. Bilim insanları, kitlesel köpek aşılamasını ölçeklendirmenin, soğuk zincir çözümlerini sürdürmenin, sürveyansı güçlendirmenin ve siyasi taahhüdü sağlamanın 2030'a kadar insan kuduz ölümlerinin ortadan kaldırılmasını Tanzanya ve ötesinde mümkün kılabileceğini söylüyor.