Araştırma ekibi Rano Raraku taş ocağının ilk kapsamlı dijital 3B modelini üretti. Model, ocaktaki neredeyse 1.000 moai heykelinin her birinin konumunu, boyutunu ve duruşunu ayrıntılı biçimde kaydediyor. Proje, Arizona Üniversitesi Antropoloji Okulu’ndan Terry Hunt’ın liderliğinde ve ulusal parkı yöneten Comunidad Indígena Ma’u Henua’nın talebiyle gerçekleştirildi.
Modelin oluşturulmasında ekip birkaç arazi çalışması sırasında insansız hava araçları ile yaklaşık 11.000 görüntü topladı. Bu veriler bilgisayar yazılımlarıyla birkaç hafta içinde birleştirildi; arkeologlar daha sonra modeli saatlerce inceleyerek saha genelindeki kalıpları ve özellikleri belirledi. Çalışma PLOS One’da yayımlandı ve moai üretiminin adanın farklı bölgelerindeki yaklaşık 30 ayrı atölyede gerçekleştiğine işaret ediyor.
Yazarlar, heykellerin tek bir merkezi otorite altında değil, kabileler veya klanlar tarafından yapılmış olmasının daha muhtemel olduğunu ileri sürüyor; Hunt ve ortakları en üst düzey otoritenin mata adı verilen ve yaklaşık 100 kişiden oluşan kabile düzeyinde olduğunu öneriyor. Projeye lisans öğrencileri ve erken kariyer araştırmacıları da katıldı; örneğin Caroline Keller görüntülerde moaileri tanıdı ve coğrafi bilgi sistemleri (GIS) öğrendi, Laryssa Shipley ise özelliklerin belirlenmesine yardım ederek modelin yerel izleme ve koruma planlaması için değerini vurguladı.
İlgili çalışmalar da yeni yorumları destekliyor: Journal of Archaeological Science’ta yayımlanan bir makale, 3B taramalarla deneysel arkeolojiyi birleştirerek moailerin nasıl yürütülerek taşınmış olabileceğini gösteriyor; Hunt 2012’de 4,35 tonluk bir maketle yapılan yeniden canlandırmaya katkıda bulundu. Başka bir çalışma ise Polinezya farelerinin palmiye ormansızlaşmasına muhtemel katkısını ele alıyor; arkeolojik kalıntılara dayanan bilgisayar modeli, 11 milyondan fazla farenin adanın palmiye tohumlarının %95’ini yiyebileceğini öngörüyor. Dijital model ve temel veriler Comunidad Indígena Ma’u Henua ile paylaşıldı ve araştırmacılar bunun miras koruma kararlarını desteklediğini belirtiyor.
Zor kelimeler
- taş ocağı — Taştan eser ya da malzeme çıkarılan yer.taş ocağının
- insansız hava aracı — Pilot olmadan uçan uzaktan kumandalı hava aracı.insansız hava araçları
- coğrafi bilgi sistemi — Arazi ve konum verilerini harita olarak gösteren yazılım.coğrafi bilgi sistemleri
- atölye — Bir işin üretildiği ya da öğretildiği çalışma yeri.atölyede
- tarama — Yüzey veya nesne hakkında detaylı veri toplama işi.taramalarla
- deneysel arkeoloji — Geçmiş yöntemleri deneyerek inceleyen arkeoloji dalı.deneysel arkeolojiyi
- yeniden canlandırma — Geçmiş bir olayı tekrar gösterme veya uygulama.yeniden canlandırmaya
- miras koruma — Tarihi ve kültürel değerleri koruma çalışmaları.
İpucu: Türkçe metni okurken veya ses kaydını dinlerken, vurgulanan kelimelerin üzerine gel, odaklan ya da dokun; anında kısa tanımlar görünür.
Tartışma soruları
- 3B modelin yerel miras koruma kararlarına nasıl katkı sağlayabileceğini düşünüyorsunuz? Örneklerle açıklayın.
- Moailerin yaklaşık 30 ayrı atölyede yapılmış olması adanın sosyal ve ekonomik yapısı hakkında ne tür sonuçlar doğurabilir? Kısa tartışın.
- İnsansız hava araçları ve 3B taramalar arkeolojik çalışmalarda hangi pratik avantajları sunar? Kısa gerekçeler verin.
İlgili makaleler
Asya şehirlerinde trafik, kirlilik ve temiz ulaşım
Asya'nın birçok kentinde trafik sıkışıklığı ve hava kirliliği artıyor; bu durum ekonomilere zarar veriyor. New Delhi, Bangkok, Metro Manila ve Jakarta gibi şehirler elektrikli otobüsler, metro genişletmeleri ve politika değişiklikleriyle ulaşımı temizlemeye çalışıyor.
