Kriptokokkal menenjit, solunum yoluyla giren mantarın zayıf bağışıklık sistemine sahip kişilerde merkezi sinir sistemine yayılmasıyla ortaya çıkan ciddi bir enfeksiyondur. Hastalık Sahra Altı Afrika'da her yıl yaklaşık 135.000 kişinin ölümüne yol açıyor ve birçok bölgede ilaçlara erişim sınırlı veya maliyetli olduğu için sonuçlar ağır oluyor.
2014'te Lilongwe, Malawi'de Elube ve Patricia adlı iki kadın aylar içinde kötüleşen kalıcı baş ağrısı ve bilinç kaybı yaşadı. Kamuzu Central Hospital'a geldiklerinde HIV pozitif oldukları ve kriptokokkal menenjit geçirdikleri anlaşıldı. Hastalara uygulanan lomber ponksiyonlar kafa içi basıncını düşürerek ağrıyı rahatlattı fakat uzun vadeli hasarları her zaman önlemedi; Patricia on yıldan uzun süredir görme yetisini kaybetti ve geri kazanamadı.
Saha çalışanları, oral flusitosinin günde dört kez alınmasının, bulantı ve kusması olan hastalar için uygulanmasının zor olduğunu bildiriyor. Bilinç kaybı olan hastalara nazogastrik tüple besleme yapılsa da tabletlerin ezilmesi ilacın biyoyararlanımını değiştirebilir. WHO'nun eski önerisi bir haftalık intravenöz amfoterisin B deoksikolat ve bunu takiben 14 gün flusitosin ve uzun süreli flukonazol iken, 2022 kılavuzu tek yüksek doz liposomal amfoterisin B ile 14 gün flusitosin ve flukonazol rejimini tavsiye etti.
Drugs for Neglected Diseases initiative Kamuzu'da flusitosin doz sayısını günde dörtten ikiye düşürmeyi amaçlayan bir Faz II denemesine liderlik ediyor. 5FC HIV-Crypto denemesi, Viatris tarafından üretilen, suyla karıştırılıp ağızdan veya nazogastrik tüple verilebilen susturulmuş salımlı bir pelet kullanıyor. Deneme yarılandı ve sonuçların 2027'de açıklanması bekleniyor. Klinikler geç başvuru, zayıf tanı testleri ve düşük toplum farkındalığının ölüm oranlarını yüksek tuttuğunu belirtiyor; Kanyama tedavi olmadan hastalığın %100 ölümcül olduğunu vurguluyor. Daha fazla test, daha erken bakım ve etkili rejimlerin daha yaygın kullanımı ölümleri azaltabilir.
- Tanzania's National Institute for Medical Research
- University of North Carolina Project in Lilongwe
- Luxembourg Institute of Health
- FARMOVS (South African clinical research organisation)
- St George's, University of London
Zor kelimeler
- kriptokok — bir mantar türü, bazı enfeksiyonlara neden olurKriptokokkal
- menenjit — beyin ve omurilik zarlarının iltihabı
- lomber ponksiyon — beyin omurilik sıvısı almak için yapılan işlemlomber ponksiyonlar
- flusitosin — mantar hastalıklarını tedavi eden ilaçflusitosinin
- amfoterisin — ciddi mantar enfeksiyonlarına kullanılan ilaçamfoterisin B deoksikolat, liposomal amfoterisin B
- nazogastrik tüp — burnun içinden mideye uzanan ince tüpnazogastrik tüple
- biyoyararlanım — ilacın vücutta emilip etkili olma derecesibiyoyararlanımını
İpucu: Türkçe metni okurken veya ses kaydını dinlerken, vurgulanan kelimelerin üzerine gel, odaklan ya da dokun; anında kısa tanımlar görünür.
Tartışma soruları
- Metinde belirtilen önlemlerden (daha fazla test, daha erken bakım, etkili rejimlerin yaygın kullanımı) hangilerini önceliklendirirsiniz ve neden? Kısa açıklayın.
- İlaçlara erişim ve maliyet sorunlarını azaltmak için yerel sağlık sistemlerinde ne tür değişiklikler yapılabilir? Örnekler verin.
İlgili makaleler
Sivrisinekler DEET kokusunu öğrenebiliyor
Yeni bir çalışma, sivrisineklerin DEET kokusunu yiyecek ile ilişkilendirmeyi öğrenip bazen o kokunun olduğu yere çekilebildiklerini gösteriyor. Bulgular, kovucuların uygulanma biçimi ve yeniden sürme zamanlaması hakkında pratik sonuçlar doğurabilir.