Yeni analiz Neoselachii grubunu —modern köpekbalıkları ve vatozları— hedef alarak 145 milyon yıllık bir zaman dilimine yayılan fosil verilerini sorguluyor. Ekip Kretase dönemine kadar uzanan, 20.000'den fazla fosil kaydını bir araya getirdi ve yaklaşık 1.500 türün köken ile yok oluş yaşlarını yeniden yapılandırmak için yeni yöntemler kullandı.
Çalışmanın en belirgin sonucu, tür yaşının yok oluş riskiyle güçlü bir ilişki göstermesi: bir türün ortaya çıkışından sonraki ilk dört milyon yılda yok olma olasılığı belirgin şekilde yüksek oluyor. Bu desen, inceleme süresince tekrarlanan bir eğilim olarak ortaya çıktı. Örneğin Kretase dönemi sonunda, yaklaşık 66 milyon yıl önceki kitlesel yok oluş sırasında yüksek kayıplar belirlendi ve ayrıca önce bilinmeyen birkaç yok oluş olayı tespit edildi.
Yazarlar bazı yok oluşların ardından yeni tür patlamaları görüldüğünü, fakat diğer olayların toplulukları iyileştirmediğini bildiriyor. Catalina Pimiento, yaklaşık 30 milyon yıl önceki bir kaybın özellikle etkili olduğunu; birçok türün yok olduğunu ve neredeyse hiç yeni türün ortaya çıkmadığını belirtiyor. Kristína Kocáková ise genç türlerin, örneğin yalnızca yaklaşık dört milyon yıl var olanların, 20 milyon yıldan uzun süredir var olan türlere göre daha savunmasız kaldığını vurguluyor.
Veriler ayrıca son 40–50 milyon yılda önceki kayıpları telafi edecek kadar yeni tür ortaya çıkmadığını gösteriyor. Yazarlar, tür yaşının evrimsel zaman ölçeğinde kalıcı bir yok oluş riski göstergesi olduğunu ve modern köpekbalıkları ile vatozların uzun bir kayıp-kazanım geçmişinin hayatta kalanları olduğunu, ancak şimdi insan kaynaklı ek baskılarla karşı karşıya olduklarını sonuç olarak belirtiyor. Çalışma Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences dergisinde yayımlandı; kaynak University of Zurich.
Zor kelimeler
- fosil — eski canlıların taşlaşmış ya da korunmuş kalıntısı
- yok oluş — bir türün ya da topluluğun tamamen kaybolması
- tür yaşı — bir türün ortaya çıkışından geçen zamantür yaşının
- tür patlaması — kısa zamanda yeni türlerin hızla çoğalmasıtür patlamaları
- savunmasız — kolayca zarar görebilen, korunaksız durumda olan
- telafi etmek — eksilen bir şeyi yerine koymaya çalışmaktelafi edecek
- evrimsel zaman ölçeği — türlerin değişimini uzun zamanlarda gösteren ölçekevrimsel zaman ölçeğinde
İpucu: Türkçe metni okurken veya ses kaydını dinlerken, vurgulanan kelimelerin üzerine gel, odaklan ya da dokun; anında kısa tanımlar görünür.
Tartışma soruları
- Çalışmada bulunan "genç türlerin daha savunmasız olması" bulgusunun koruma stratejileri için ne gibi sonuçları olabilir? Örnek verin.
- Son 40–50 milyon yılda yeni türlerin önceki kayıpları telafi etmediği söyleniyor. Bu durumun ekosistemler ve insan faaliyetleri için olası etkileri neler olabilir?
- Araştırmacıların fosil verilerini kullanarak türlerin ortaya çıkış ve yok oluş zamanlarını yeniden yapılandırması hangi zorlukları getirebilir? Kısa bir açıklama yapın.
İlgili makaleler
Manyange Na Elombo-Campo'da topluluk temelli deniz koruması
Kamerun’un Atlantik kıyısındaki Manyange Na Elombo Campo MPA, yerel toplulukların koruma ve izlemeye katılmasıyla canlandırılmaya çalışılıyor. Resmi rehber, yerel komiteler ve saha projeleriyle kaplumbağa ve balık türleri korunuyor.
Yerli halklar COP30'da orman koruma ve toprak hakları istiyor
Belém'deki COP30 zirvesinde yerli halklar ve yerel topluluklar, tropik ormanların korunması, toprak haklarının tanınması ve iklim fonlarına doğrudan erişim talep etti. Talepler, GATC ve Earth Insight raporunun bulgularına dayanıyor.
Chepang Peyzajı için OECM Önerisi ve Endişeler
Nepal, Chepang Topluluğu tarafından yönetilen Chepang Peyzajı’nı Makawanpur, Chitwan ve Dhading illerinde 13,479 hektarı kapsayan bir OECM olarak önerdi. Teklif, arazi hakları, sınırlar ve geleneksel uygulamalar konusunda endişeler yarattı.
