İnsanlar günlük hayatlarında bir nesneyi taşımak veya araç kullanmak gibi birçok eylemi genellikle farkında olmadan gerçekleştirirler. 19. yüzyılın sonlarında psikologlar William James ve Wilhelm Wundt, eylem farkındalığı konusunda birbirine karşıt teoriler öne sürdü. James, farkındalığın eylem sonrasındaki duyusal geri bildirimle oluştuğunu savunurken, Wundt ise bu sürecin eylem öncesindeki beynin planlama aşamasında başladığını iddia etti. Yeterli deneysel yöntemler bulunmadığı için bu tartışma 130 yılı aşkın bir süre boyunca sonuçlandırılamadı.
Yale Üniversitesi'nden Hal Blumenfeld ve David S. Jin önderliğinde yürütülen ve PNAS Nexus dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma bu belirsizliği sona erdirdi. Deneyde 67 katılımcı blok bulmaca oyunu oynarken EEG yöntemiyle beyin aktiviteleri incelendi. Araştırma sonucunda hem James'in hem de Wundt'un haklı olduğu anlaşıldı. Bilinçli eylemlerin gerçekleşebilmesi için hareket öncesindeki motor planlama sinyali ile hareket sonrasındaki N140 duyusal sinyalinin birlikte bulunması gerektiği tespit edildi.
Çalışma ayrıca dikkat ve yorgunluk faktörünü de ortaya koydu. Katılımcılar yoruldukça göz bebeklerinin çapı küçüldü ve farkındalık seviyeleri düştü. Buna rağmen uzmanlar, rutin eylemlerin otomatikleşmesinin piyano çalmak veya araba kullanmak gibi günlük becerileri akıcı kılmak adına faydalı bir mekanizma olduğunu vurguluyor.
Bu beyin sinyallerinin Parkinson, şizofreni ve felç hastalarında bozulduğu bilinmektedir. Araştırma ekibi, gelecekte beynin daha derin bölgelerini fMRI yöntemiyle inceleyerek farkındalığın yapısını daha ayrıntılı anlamayı hedefliyor.
Zor kelimeler
- farkındalık — Bir durumu veya olayı anlama ve kavrama yeteneği.farkındalığı, farkındalığın
- duyusal — Duyu organları ile ilgili olan veya hissedilen.
- belirsizlik — Ne olacağının veya ne anlama geldiğinin bilinmemesi.belirsizliği
- otomatikleşmek — Bir hareketin düşünülmeden kendiliğinden yapılır hale gelmesi.otomatikleşmesinin
- bozulmak — Düzenli veya sağlıklı çalışan bir yapının aksaması.bozulduğu
İpucu: Türkçe metni okurken veya ses kaydını dinlerken, vurgulanan kelimelerin üzerine gel, odaklan ya da dokun; anında kısa tanımlar görünür.
Tartışma soruları
- Günlük hayatınızda farkında olmadan otomatik olarak yaptığınız alışkanlıklar nelerdir?
- Beyin sinyallerinin incelenmesi, Parkinson veya felç hastalarının tedavisinde nasıl faydalar sağlayabilir?
İlgili makaleler
Narsisizm ve Romantik İlişkiler: Yeni Bulgular
Yeni bir araştırma, narsisizmin iki farklı türünü ölçerek uzun süreli ilişkilerde nasıl etkiler verdiğini inceledi. Sonuçlar, bazı narsistik özelliklerin ilişki memnuniyetiyle bağlantılı olduğunu ama sürecin beklenenden daha karmaşık olabileceğini gösteriyor.
