Mensenrechten als basis voor AI ^{CEFR B2}

Kunstmatige intelligentie maakt deel uit van het dagelijks leven en kan direct invloed hebben op waardigheid, vrijheid en welzijn. De tekst betoogt dat AI gebouwd, gebruikt en gereguleerd moet worden met mensenrechten als uitgangspunt. Als voorbeelden van de historische ontwikkeling noemt de auteur de Cyrus Cylinder (539 BC), de Magna Carta, het denken van John Locke, de United States’ Declaration of Independence (1776) en France’s Declaration of the Rights of Man and of the Citizen (1789). Na de Tweede Wereldoorlog werd in 1948 de Universal Declaration of Human Rights aangenomen; die inspireerde later het ICCPR en het ICESCR.

Vijf niet-onderhandelbare rechten vormen volgens de tekst de basis voor mensgerichte AI: het recht op leven en vrijheid (waarbij AI mensen in controle moet houden en niet ingezet mag worden voor militarisering of daden die tot genocide kunnen leiden); het recht op gelijkheid (AI moet eerlijk zijn, bevooroordeelde trainingsdata aangepakt worden, bias-audits en feedbackmechanismen ingevoerd en systemen goed gedocumenteerd worden voor uitlegbaarheid en verantwoordelijkheid); het recht op vrije meningsuiting (gebruikers moeten weten waarom informatie wordt gepromoot of verborgen en AI mag geen talen marginaliseren of manipulatie via bots mogelijk maken); het recht op basisvoorzieningen (AI kan helpen bij voedselverdeling, elektriciteitsbeheer en zorg op afstand, met gelijke toegang als doel); en het recht op privacy (dataminimalisatie is essentieel, en technieken zoals differential privacy en federated learning kunnen gegevensblootstelling beperken).

De tekst benadrukt dat wanneer AI-systemen deze rechten schenden, rechtsherstel mogelijk moet zijn. Door AI te funderen op deze mensenrechten kan technologie dienstbaar worden aan brede menselijke waarden in plaats van bestaande machtsverschillen te verdiepen.