Gletsjers en gevaarlijke meren in het Hindoe Kush-Himalaya ^{CEFR B2}

Het Hindoe Kush-Himalaya-gebied, vaak de ‘Derde Pol’ genoemd, kampt met snel ijsverlies door stijgende mondiale temperaturen. Wetenschappers schatten dat tot 75 procent van het gletsjervolume in de regio tegen het einde van de eeuw kan verdwijnen. Als gletsjers terugtrekken, vormt smeltwater nieuwe gletsjermeren die het ijsverlies kunnen versnellen en na verloop van tijd groter kunnen worden.

Sinds 1990 zijn gletsjermeren wereldwijd ongeveer 53 procent meer in aantal geworden; hun oppervlakte is met 51 procent toegenomen en hun volume met 48 procent. Gletsjermeren voeden grote rivieren zoals de Indus en de Brahmaputra, maar kunnen ook plotselinge gletsjermeeruitbarstingen (GLOFs) veroorzaken. Historische cijfers tonen honderden tot duizenden doden per regio: 393 in de Europese Alpen, 5.745 in Zuid-Amerika en 6.300 in Centraal-Azië.

Het HKH en High Mountain Asia hebben de hoogste blootstelling aan GLOFs: ongeveer 9,3 miljoen mensen, ongeveer 62 procent van de wereldwijd blootgestelde bevolking. India, Pakistan en China behoren tot de meest getroffen landen; India en Pakistan worden beschouwd als landen met het hoogste GLOF-gevaar.

Er zijn meer dan 500 GLOF-voorvallen geregistreerd in het HKH. Grote recente rampen zijn de Chorabari-overstroming (2013) en de South Lhonak-uitbarsting (2023). Bij South Lhonak gleed 14.7 miljoen kubieke meter permafrost op 5.200 meter en veroorzaakte een 20-meter hoge impactgolf die de dam doorbrak en 50 miljoen kubieke meter water vrijgaf; de vloed voerde ongeveer 270 miljoen kubieke meter sediment mee, sneed een 385-kilometer lang pad en veroorzaakte 55 doden en grote schade, onder meer aan de Teesta III-centrale. Ook de Jinwuco-GLOF in 2020 gaf een uitstroom van naar schatting 10 miljoen kubieke meter water en verwoestte dorpen en landbouwgrond.

Experts noemen GLOFs moeilijk voorspelbaar omdat oorzaken lokaal verschillen. Zhang Qianggong waarschuwt dat een enkel voorval gebieden tot 10 kilometer kan beïnvloeden. Xu Baiqing benadrukt dat internationale samenwerking essentieel is; zijn instituut en Europese partners maakten een inventaris van gletsjermeren met ruimte-, lucht- en grondwaarnemingen. Risicobeoordeling richt zich op watervolume, morenenstabiliteit en potentiële schade stroomafwaarts. Voor risicovolle locaties worden systemen voor observatie, vroegtijdige waarschuwing en preventieve infrastructuur aanbevolen, en al dat werk hangt af van goede data.