Onderzoekers onderzochten of een genetische factor en aandoeningen van kleine bloedvaten samen het risico op dementie sterker verhogen dan elk van beide afzonderlijk. De studie, gepubliceerd in Annals of Neurology, gebruikte gegevens uit de Atherosclerosis Risk in Communities study en de UK Biobank. Senior auteur Adam de Havenon, associate professor of neurology at Yale School of Medicine, zei dat het doel was na te gaan of de risico’s optellen of elkaar vermenigvuldigen voor nieuwe gevallen van dementie van alle oorzaken.
De onderzoekers maten hyperintensiteiten in de witte stof (WMH) — heldere vlekken op MRI die littekenweefsel of vaatbeschadiging aangeven — en onderzochten de aanwezigheid van de ε4-variant van het APOE-gen, die de kans op de ziekte van Alzheimer verhoogt. Personen met zowel een hoge WMH-belasting als minstens één APOE ε4-allel bleken een groter dementierisico te hebben dan mensen zonder deze factoren.
Belangrijk is dat het gecombineerde effect additief bleek te zijn: elke factor droeg een eigen extra risico bij, maar versterkte het effect van de andere niet op multiplicatieve wijze. De onderzoekers noemen dit een "two-hit scenario": het dragen van APOE ε4 verhoogt het risico, maar slechte vasculaire gezondheid vergroot de kans op slechte uitkomsten sterk.
De auteurs benadrukken dat het APOE ε4-gen dementie niet onvermijdelijk maakt en dat aandacht voor vasculaire gezondheid het risico kan verlagen, ook bij genetische aanleg. Ze noemen als praktische maatregelen bloeddrukcontrole, behandeling van diabetes en andere cardiovasculaire zorg. De studie werd gesteund door de National Institutes of Health en Yale University; de inhoud is de verantwoordelijkheid van de auteurs. Yale rapporteerde de bevindingen en het bericht verscheen eerst op Futurity.
Moeilijke woorden
- hyperintensiteit — heldere vlekken op MRI, teken van beschadiginghyperintensiteiten
- witte stof — deel van de hersenen met veel zenuwvezels
- belasting — hoeveelheid van een afwijking of beschadigingWMH-belasting
- bloedvat — buisje dat bloed door het lichaam vervoertbloedvaten
- additief — optellend; extra risico voegt zich bij een ander
- multiplicatief — vermenigvuldigend; het effect van de ene vergroot het anderemultiplicatieve
- aanleg — erfelijke gevoeligheid of vatbaarheid voor een ziekte
Tip: beweeg de muisaanwijzer over gemarkeerde woorden in het artikel, of tik erop om snelle definities te zien terwijl je leest of luistert.
Discussievragen
- Waarom is aandacht voor vasculaire gezondheid belangrijk, ook bij mensen met genetische aanleg? Geef redenen.
- Welke concrete stappen kunnen mensen zelf nemen om bloeddruk en diabetes beter te beheersen? Noem twee voorbeelden.
- Wat betekent het voor preventie en advies dat de effecten van genen en vasculaire schade additief zijn in plaats van multiplicatief?
Gerelateerde artikelen
Savar aangewezen als gebied met slechte luchtkwaliteit
De Department of Environment noemde Savar een verslechterd luchtgebied na metingen die laten zien dat de jaargemiddelde lucht bijna drie keer slechter is dan de nationale norm van 35 microgram/m³. Er komen nieuwe regels vanaf september 2025.
Chronische jeuk bij atopische dermatitis kan hersencircuits veranderen
Mensen met atopische dermatitis hebben een veel hogere kans op ernstige depressie. Een onderzoeker stelt dat herhaalde jeuksignalen uit ontstoken huid neuroplastische veranderingen in de hersenen kunnen veroorzaken; meer onderzoek is nodig.
Receptor NR4A1 verklaart mogelijk voordelen van koffie
Onderzoek van Texas A&M wijst op de receptor NR4A1 als mogelijk mechanisme achter gezondheidseffecten van koffie. Stoffen in koffie binden aan NR4A1 en verminderden in proeven celbeschadiging; dit bewijst nog geen directe oorzaak bij mensen.
Wonen in steden kan risico op beroerte verlagen
Een studie met meer dan 25.000 volwassenen in de VS vond dat wonen in meer ontwikkelde gebieden geassocieerd is met een 2,5% lager risico op een eerste beroerte. De onderzoekers gebruikten REGARDS-gegevens en satellietmetingen van ontwikkeling.