Onderzoekers onderzochten of een genetische factor en aandoeningen van kleine bloedvaten samen het risico op dementie sterker verhogen dan elk van beide afzonderlijk. De studie, gepubliceerd in Annals of Neurology, gebruikte gegevens uit de Atherosclerosis Risk in Communities study en de UK Biobank. Senior auteur Adam de Havenon, associate professor of neurology at Yale School of Medicine, zei dat het doel was na te gaan of de risico’s optellen of elkaar vermenigvuldigen voor nieuwe gevallen van dementie van alle oorzaken.
De onderzoekers maten hyperintensiteiten in de witte stof (WMH) — heldere vlekken op MRI die littekenweefsel of vaatbeschadiging aangeven — en onderzochten de aanwezigheid van de ε4-variant van het APOE-gen, die de kans op de ziekte van Alzheimer verhoogt. Personen met zowel een hoge WMH-belasting als minstens één APOE ε4-allel bleken een groter dementierisico te hebben dan mensen zonder deze factoren.
Belangrijk is dat het gecombineerde effect additief bleek te zijn: elke factor droeg een eigen extra risico bij, maar versterkte het effect van de andere niet op multiplicatieve wijze. De onderzoekers noemen dit een "two-hit scenario": het dragen van APOE ε4 verhoogt het risico, maar slechte vasculaire gezondheid vergroot de kans op slechte uitkomsten sterk.
De auteurs benadrukken dat het APOE ε4-gen dementie niet onvermijdelijk maakt en dat aandacht voor vasculaire gezondheid het risico kan verlagen, ook bij genetische aanleg. Ze noemen als praktische maatregelen bloeddrukcontrole, behandeling van diabetes en andere cardiovasculaire zorg. De studie werd gesteund door de National Institutes of Health en Yale University; de inhoud is de verantwoordelijkheid van de auteurs. Yale rapporteerde de bevindingen en het bericht verscheen eerst op Futurity.
Moeilijke woorden
- hyperintensiteit — heldere vlekken op MRI, teken van beschadiginghyperintensiteiten
- witte stof — deel van de hersenen met veel zenuwvezels
- belasting — hoeveelheid van een afwijking of beschadigingWMH-belasting
- bloedvat — buisje dat bloed door het lichaam vervoertbloedvaten
- additief — optellend; extra risico voegt zich bij een ander
- multiplicatief — vermenigvuldigend; het effect van de ene vergroot het anderemultiplicatieve
- aanleg — erfelijke gevoeligheid of vatbaarheid voor een ziekte
Tip: beweeg de muisaanwijzer over gemarkeerde woorden in het artikel, of tik erop om snelle definities te zien terwijl je leest of luistert.
Discussievragen
- Waarom is aandacht voor vasculaire gezondheid belangrijk, ook bij mensen met genetische aanleg? Geef redenen.
- Welke concrete stappen kunnen mensen zelf nemen om bloeddruk en diabetes beter te beheersen? Noem twee voorbeelden.
- Wat betekent het voor preventie en advies dat de effecten van genen en vasculaire schade additief zijn in plaats van multiplicatief?
Gerelateerde artikelen
Glut1 in neutrofielen speelt rol bij ernstige nierontsteking
Onderzoekers vonden dat immuuncellen in de nier, vooral neutrofielen, meer Glut1 gebruiken. Het remmen van Glut1 verminderde ontsteking en verbeterde de nier bij een muismodel van antilichaamgemedieerde glomerulonefritis (AGN).
Vetten in zuigelingenvoeding kunnen vroege leververvetting beïnvloeden
Een dierstudie met pasgeboren biggen toont dat het type vet in zuigelingenvoeding invloed kan hebben op vetophoping in de zich ontwikkelende lever. Voedingen met middellange-keten vetzuren leidden sneller tot tekenen van steatotische leverziekte.
Goedkope doekjes vinden lood in huis
Een nieuwe studie toont dat kleurveranderingen doekjes snel en goedkoop lood in huizen en auto’s kunnen aantonen. Onderzoekers testten de doekjes in woningen en voertuigen en vonden lood op veel oppervlakken; de methode is goedkoper dan laboratoriumtests.