Onderzoekers onderzochten of een genetische factor en aandoeningen van kleine bloedvaten samen het risico op dementie sterker verhogen dan elk van beide afzonderlijk. De studie, gepubliceerd in Annals of Neurology, gebruikte gegevens uit de Atherosclerosis Risk in Communities study en de UK Biobank. Senior auteur Adam de Havenon, associate professor of neurology at Yale School of Medicine, zei dat het doel was na te gaan of de risico’s optellen of elkaar vermenigvuldigen voor nieuwe gevallen van dementie van alle oorzaken.
De onderzoekers maten hyperintensiteiten in de witte stof (WMH) — heldere vlekken op MRI die littekenweefsel of vaatbeschadiging aangeven — en onderzochten de aanwezigheid van de ε4-variant van het APOE-gen, die de kans op de ziekte van Alzheimer verhoogt. Personen met zowel een hoge WMH-belasting als minstens één APOE ε4-allel bleken een groter dementierisico te hebben dan mensen zonder deze factoren.
Belangrijk is dat het gecombineerde effect additief bleek te zijn: elke factor droeg een eigen extra risico bij, maar versterkte het effect van de andere niet op multiplicatieve wijze. De onderzoekers noemen dit een "two-hit scenario": het dragen van APOE ε4 verhoogt het risico, maar slechte vasculaire gezondheid vergroot de kans op slechte uitkomsten sterk.
De auteurs benadrukken dat het APOE ε4-gen dementie niet onvermijdelijk maakt en dat aandacht voor vasculaire gezondheid het risico kan verlagen, ook bij genetische aanleg. Ze noemen als praktische maatregelen bloeddrukcontrole, behandeling van diabetes en andere cardiovasculaire zorg. De studie werd gesteund door de National Institutes of Health en Yale University; de inhoud is de verantwoordelijkheid van de auteurs. Yale rapporteerde de bevindingen en het bericht verscheen eerst op Futurity.
Moeilijke woorden
- hyperintensiteit — heldere vlekken op MRI, teken van beschadiginghyperintensiteiten
- witte stof — deel van de hersenen met veel zenuwvezels
- belasting — hoeveelheid van een afwijking of beschadigingWMH-belasting
- bloedvat — buisje dat bloed door het lichaam vervoertbloedvaten
- additief — optellend; extra risico voegt zich bij een ander
- multiplicatief — vermenigvuldigend; het effect van de ene vergroot het anderemultiplicatieve
- aanleg — erfelijke gevoeligheid of vatbaarheid voor een ziekte
Tip: beweeg de muisaanwijzer over gemarkeerde woorden in het artikel, of tik erop om snelle definities te zien terwijl je leest of luistert.
Discussievragen
- Waarom is aandacht voor vasculaire gezondheid belangrijk, ook bij mensen met genetische aanleg? Geef redenen.
- Welke concrete stappen kunnen mensen zelf nemen om bloeddruk en diabetes beter te beheersen? Noem twee voorbeelden.
- Wat betekent het voor preventie en advies dat de effecten van genen en vasculaire schade additief zijn in plaats van multiplicatief?
Gerelateerde artikelen
Industrieel verleden en ongelijksoortige gezondheidseffecten in Engeland
Een studie vergelijkt skeletten uit een industriële stad en een landelijke plaats in Engeland. Met analyses van botten vinden onderzoekers ongelijk verdeelde blootstelling aan zware metalen en wijzen ze op sociale en lokale oorzaken.
Nieuwe antilichamen tegen HCMV veranderen mogelijk behandeling
Onderzoekers ontwikkelden geengineerde antilichamen die het humaan cytomegalovirus (HCMV) niet meer laten ontsnappen aan het immuunsysteem. Laboratoriumtests tonen minder virale verspreiding, maar meer onderzoek is nodig voor gebruik bij mensen.
