Onderzoekers onderzochten of een genetische factor en aandoeningen van kleine bloedvaten samen het risico op dementie sterker verhogen dan elk van beide afzonderlijk. De studie, gepubliceerd in Annals of Neurology, gebruikte gegevens uit de Atherosclerosis Risk in Communities study en de UK Biobank. Senior auteur Adam de Havenon, associate professor of neurology at Yale School of Medicine, zei dat het doel was na te gaan of de risico’s optellen of elkaar vermenigvuldigen voor nieuwe gevallen van dementie van alle oorzaken.
De onderzoekers maten hyperintensiteiten in de witte stof (WMH) — heldere vlekken op MRI die littekenweefsel of vaatbeschadiging aangeven — en onderzochten de aanwezigheid van de ε4-variant van het APOE-gen, die de kans op de ziekte van Alzheimer verhoogt. Personen met zowel een hoge WMH-belasting als minstens één APOE ε4-allel bleken een groter dementierisico te hebben dan mensen zonder deze factoren.
Belangrijk is dat het gecombineerde effect additief bleek te zijn: elke factor droeg een eigen extra risico bij, maar versterkte het effect van de andere niet op multiplicatieve wijze. De onderzoekers noemen dit een "two-hit scenario": het dragen van APOE ε4 verhoogt het risico, maar slechte vasculaire gezondheid vergroot de kans op slechte uitkomsten sterk.
De auteurs benadrukken dat het APOE ε4-gen dementie niet onvermijdelijk maakt en dat aandacht voor vasculaire gezondheid het risico kan verlagen, ook bij genetische aanleg. Ze noemen als praktische maatregelen bloeddrukcontrole, behandeling van diabetes en andere cardiovasculaire zorg. De studie werd gesteund door de National Institutes of Health en Yale University; de inhoud is de verantwoordelijkheid van de auteurs. Yale rapporteerde de bevindingen en het bericht verscheen eerst op Futurity.
Moeilijke woorden
- hyperintensiteit — heldere vlekken op MRI, teken van beschadiginghyperintensiteiten
- witte stof — deel van de hersenen met veel zenuwvezels
- belasting — hoeveelheid van een afwijking of beschadigingWMH-belasting
- bloedvat — buisje dat bloed door het lichaam vervoertbloedvaten
- additief — optellend; extra risico voegt zich bij een ander
- multiplicatief — vermenigvuldigend; het effect van de ene vergroot het anderemultiplicatieve
- aanleg — erfelijke gevoeligheid of vatbaarheid voor een ziekte
Tip: beweeg de muisaanwijzer over gemarkeerde woorden in het artikel, of tik erop om snelle definities te zien terwijl je leest of luistert.
Discussievragen
- Waarom is aandacht voor vasculaire gezondheid belangrijk, ook bij mensen met genetische aanleg? Geef redenen.
- Welke concrete stappen kunnen mensen zelf nemen om bloeddruk en diabetes beter te beheersen? Noem twee voorbeelden.
- Wat betekent het voor preventie en advies dat de effecten van genen en vasculaire schade additief zijn in plaats van multiplicatief?
Gerelateerde artikelen
Ultrabewerkte voeding kan verslavende eigenschappen delen met tabak
Nieuw onderzoek stelt dat veel ultrabewerkte voedingsmiddelen eigenschappen delen met tabak. De studie noemt verpakte snacks, suikerhoudende dranken en fastfood en roept op tot meer aandacht voor beleid en systemen, niet alleen persoonlijke schuld.
Nauwkeuriger DNA-bewerking kan helpen bij cystische fibrose
Onderzoekers verbeterden een DNA base-editing technologie om onbedoelde wijzigingen in het DNA te verminderen. De verfijning maakt behandelingen voor sommige mensen met cystische fibrose veiliger en kan helpen bij gepersonaliseerde geneeskunde.
Hele jaar RSV-immunisatie kan seizoensuitbraken verkleinen
Een studie in Science Advances toont dat het aanbieden van RSV-immunisatie het hele jaar door de kans op grote seizoensuitbraken in de Verenigde Staten vermindert. Onderzoekers vergeleken stedelijke en landelijke verspreiding en adviseren doorlopende beschikbaarheid voor zwangere vrouwen en jonge kinderen.
Beweging verlaagt schadelijke spiereiwitactiviteit bij ouder worden
Onderzoekers vonden bij muizen dat lichamelijke activiteit een overactief eiwitregelsysteem in spiercellen kan terugbrengen. Een keten met FOXO, DEAF1 en mTORC1 verklaart hoe beweging spieren kan beschermen tegen leeftijdsverlies.