Kiel sociaj retoj influas informadon kaj danĝerojn ^{CEFR B2}

Sociaj amaskomunikiloj ludas duoblan rolon: ili vastigas aliron al informo kaj subteno por marĝenigitaj grupoj, sed ankaŭ kreas mekanismojn kiuj plifortigas malamon kaj malinformadon. En januaro 2025 Meta anoncis la forigon de triare parta fakto-ĉekado kaj la adoptadon de la “community notes” modelo uzata sur X; la kompanio ankaŭ diris, ke ĝi ĉesigos iujn politikojn kiuj protektis LGBTQ+ uzantojn. International Fact-Checking Network nomis la decidon paŝo malantaŭen, kaj UN-Altkomisaro Volker Türk avertis, ke permesi malamon interrete havas realajn konsekvencojn en la reala mondo.

Esplorado priskribas kiel produktaj mekanikoj — viraleco, rekomendoj kaj optimizado por engaĝiĝo — ŝovas pli da enhavo al homoj. Unu studo montris, ke la 15% plej kutimaj Facebook-uzantoj respondecis pri 37% de la falsaj kaplinioj en la studo. Algoritmoj formas la novaĵfluojn kaj korektoj malofte ricevas la saman atenton kiel la originalaj falsaj asertoj; pro tio la unua damaĝo ofte restas.

Rekomendaj sistemoj kaj generativa AI estas ligitaj al radikaliĝo kaj novaj riskoj. En 2021 studoj trovis ke TikTok-algoritmo povis konduki spektantojn de transfobiaj videoj al perfortaj ekstremismaj filmetoj, kaj raportoj nomis YouTube “radikaliga motoron”, inkluzive trovojn pri YouTube Kids kaj enhavo pri manĝadaj kondiĉoj. Elektoj en Indonezio en 2024 reliefigis AI-kreitajn avatarojn; ekskandidato Prabowo Subianto uzis unu vaste sur sociaj retoj. Freedom House avertis ke disvastigistoj de malinformado uzas AI-kreatajn bildojn, audion kaj tekston, farante la veron pli facile misformebla kaj malpli facile rekonebla.

En Venezuelo pro-registaraj AI-mesaĝoj kune eksistas kun minacoj al ĵurnalistoj, kiuj foje uzas ciferecajn avatarojn por protekti sian identecon. Malgrandaj humuraj paĝoj kiel “Shrimp Jesus” povas korodi fidon kaj provizi datumajn brokistojn, kun realaj sekvoj por trompoj kaj influkampanjoj. Entute teknologio povas ebligi kaj protekti, sed ankaŭ esti uzata por damaĝi; la ekvilibro dependas de dezajnaj elektoj, povstrukturoj kaj kiu regas la ilojn.